ΕΩΣ ΠΟΤΕ; ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Υπόθεση: Στην Κρήτη του 16ου αι., οι Βενετοί ζητούν 14.000 άνδρες για να υπηρετήσουν στις γαλέρες. Δυσαρεστημένοι, οι Κρητικοί άρχοντες αποφασίζουν να επαναστατήσουν υπό την αρχηγία του Γεωργίου Καντανολέου˙ στο κίνημα συμπράττουν και ορισμένοι Βενετοί άρχοντες των Χανίων, μεταξύ των οποίων ο Φραγκίσκος Δα Μολίνος.

Έχοντας αποτύχει να εξαγοράσουν τον Καντανολέο, οι Βενετοί προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την επανάσταση με δόλια μέσα. Στο μεταξύ, στον πύργο του Δα Μολίνου, οι Κρήτες και οι Βενετοί επαναστάτες επισφραγίζουν τη συμμαχία τους με μια επιγαμία: ο γιος του Καντανολέου, Πέτρος, αρραβωνιάζεται τη θυγατέρα του Δα Μολίνου, Σοφία.

Ανάμεσα στους καλεσμένους είναι άνθρωποι του Βενετού δούκα, οι οποίοι παγιδεύουν τους επαναστάτες, που βρίσκονται περικυκλωμένοι από τον βενετσιάνικο στρατό. Αφού απομακρύνουν τους αμάχους, οι επαναστάτες ανατινάζουν τον πύργο. Όσοι επιζούν, καταδικάζονται σε θάνατο. Η γυναίκα του δούκα εξορίζει τη Σοφία και δίνει χάρη στον Πέτρο (με τον οποίον είναι ερωτευμένη)˙ εκείνος όμως αρνείται και οι δύο νέοι αυτοκτονούν μέσα στο δικαστήριο."

Το κείμενο πήραμε από το http://totheatro.blogspot.gr/2013/10/kazantzakis-eos.pote.html

Μουσική επιμέλεια: Δημήτρης Πουλικάκος.
Ρύθμιση ήχου: Σπύρος Καββακόπουλος.
Επιμέλεια ήχων: Δόμνα Ακατογλίδου.

 
Ραδιοσκηνοθεσία: Γιώργος Χριστοδουλάκης.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Τάκης Βουλαλάς (Καντανολέος), Όλια Λαζαρίδου (Δεσποινιώ), Μπάμπης Αλατζάς (Γιώργης Παπαδερός), Λόισκα Αβαγιανού (σύζυγος Δούκα), Τάκης Μόσχος (Πέτρος Καντανολέος), Ανδρέας Φιλιππίδης (αφηγητής, Δούκας), Χρήστος Βαλαβανίδης (Μέμος Ιωνάθαν), Νίτα Παγώνη (μάνα), Μπάμπης Γιωτόπουλος (Δαμολίνος), Ράνια Οικονομίδου (Σοφία), Γιώργος Κοτανίδης (Ερρίκος), Νίκος Γαλιάτσος (sir Ιωνάθαν, Μανώλης, Ειρηναίος), Ντίνος Μακρής, Μαίρη Μανιάτη, Ασπασία Κράλλη, Δημήτρης Πουλικάκος, Θέκλα Τσελεπή.

Επιμέλεια εκπομπής: Μάρα Καλούδη.

ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Υπόθεση

Ο τυπικάρης εισέρχεται στο ναό και ζητά ν' αποχωρήσουν όσοι δεν πρέπει να είναι παρόντες στο «μυστήριο» που θα ακολουθήσει: οι κατηχούμενοι, οι γυναίκες, τα παιδιά, και εκείνοι που δεν έχουν αγνό σώμα και ψυχή. Μένουν δυνατοί και νηφάλιοι άντρες· ο τυπικάρης τους μεταλαμβάνει και τους οδηγεί σε έκσταση, κι έπειτα ανακοινώνει ότι ο Χριστός βρίσκεται τρεις μέρες στο μνήμα, περιμένοντας μάταια κάποιον να τον μοιρολογήσει.

Μέσα σε όραμα, το εκκλησίασμα βλέπει τι συμβαίνει στο σπίτι όπου είναι συγκεντρωμένοι οι μαθητές: η Μαγδαληνή παραληρεί για την ανάσταση, φέροντας στο σώμα της τις πληγές του Εσταυρωμένου, ενώ έρχονται ο Πέτρος, ο Ιάκωβος, ο Θωμάς και ο Φίλιππος, φοβισμένοι και με κλονισμένη την πίστη τους· ακολουθούν ο Ματθαίος, η Μάνα του Χριστού και ο Ιωάννης. Ανάμεσα σε θρήνους και μοιρολόγια αποφασίζουν να πάνε όλοι να θρηνήσουν στον τάφο του Χριστού.

Τότε, φτάνει η Μαρία και αναγγέλλει την Ανάσταση. Καθένας νιώθει την παρουσία του Χριστού με διαφορετικό τρόπο, μεταξύ οραμάτων και παραισθήσεων, ώσπου εμφανίζεται ο Χριστός, δείχνει σε κάθε μαθητή το μέλλον του και ακολουθεί η Ανάληψη στους ουρανούς. Το όραμα των πιστών χάνεται, η μυστική Ακολουθία τελειώνει και ο τυπικάρης ζητά από τους άντρες να μην αποκαλύψουν τι συνέβη.

Για το ραδιόφωνο: 

Παίζουν οι ηθοποιοί: Στράτος Μενούτης, Γιάννης Φέρτης, Ολγα Δαμάνη, Άννα Μάσκα, Εύα Κεχαγιά, Στέλιος Μάινας, Παύλος Σαλπιγγίδης, Νίκος Σιδέρης, Γιώργος Κοτανίδης, Γεράσιμος Σκιαδαρέσης, Γιώργος Χρισοστόμου, Αγγελος Μπούρας, Ορφέας Ζαφειρόπουλος, Μανώλης Ιωνάς,

Πληροφορίες για τη συγγραφή

Μια πρώτη εκδοχή της τραγωδίας γράφεται μάλλον στα τέλη του 1915. Ο Καζαντζάκης δουλεύει ξανά το κείμενο το 1921 στην Κηφισιά. Το έργο είναι αφιερωμένο στην Elisabeth Alexander Lange. Απόσπασμά του δημοσιεύτηκε στο περ. Αλεξανδρινή Τέχνη (Αλεξάνδρεια), χρονιά Β΄, τχ. 6 (Μάιος 1928) 219-233

Ραδιόφωνο

• Χριστός, ραδιοφωνική μετάδοση από το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, 1986

http://www.kazantzakis-museum.gr/index.php?pre_id=1009&id=808&level=4&pre_level=5&lang=el

Ο ΤΥΧΟΔΙΩΚΤΗΣ του Μιχαήλ Χουρμούζη

Ο Χουρμούζης και στον «Τυχοδιώκτη» του και στον «Υπάλληλο» και στον «Χαρτοπαίκτη» ξεμπροστιάζει τον αλλοτριωμένο Έλληνα που επαιτεί δημόσιες θέσεις δωροδοκώντας τούς τυχοδιώκτες μεσάζοντες Βαυαρούς, μιμείται τα ευρωπαϊκά ήθη δουλικά, χλευάζει την παράδοση και εκμεταλλεύεται την αγραμματοσύνη και την αθωότητα των φοβισμένων πρώην σκλάβων.

Στον Τυχοδιώκτη, ένας νεαρός γόνος μεγαλοαστών, που στη διάρκεια του Αγώνα «σπούδαζε» στην Ιταλία και τώρα έρχεται να δώσει τα φώτα του στους αγράμματους πατριώτες του, αναζητώντας οποιαδήποτε δημόσια θέση, δωροδοκώντας τον Βαυαρό μεσάζοντα, εκθέτοντας τα οργανωτικά του προσόντα στην περίπτωση που θα διοριζόταν αστυνομικός διοικητής, καταθέτει το σύστημα των μέτρων του και ουσιαστικά αντιγράφει την τρομοκρατική αστυνομοκρατία του καθεστώτος του Μέτερνιχ. Διορίζει παντού χαφιέδες, κρυφακούει ακόμη και τα συζυγικά ζευγάρια αποκρυπτογραφώντας τους ύποπτους αναστεναγμούς ακόμη και τις χειρονομίες των νηπίων στις κολυμπήθρες τους! Τιμωρεί με πρόστιμο όσους ξέρουν ανάγνωση και με φυλάκιση όσους γνωρίζουν γραφή!

«Ο αντιβαυαρισμός και ο αντιοθωνισμός του Χουρμούζη είναι απροκάλυπτος» στις κωμωδίες του.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι Ο τυχοδιώκτης φέρει την τολμηρή αφιέρωση: Προς τον εξοχώτατον

Μιχαήλ Χουρμούζης

στρατηγόν κύριον κύριον Άιδεκ τον Τυχοδιώκτην αφιερώνει ευγνωμοσύνης ένεκα ο Χουρμούζης. Στον πρόλογο, εξάλλου, ο Χουρμούζης επεξηγεί ειρωνικά γιατί αφιερώνει την κωμωδία του στον Heideck («... εσύντεινε πολύ εις το να γίνη μέγα μέρος των στρατιωτών της πατρίδος ψωμοζήται, και εγώ Κωμωδοποιός»). Ενώ προσθέτει για τον ίδιο Βαυαρό αξιωματούχο: «...όταν εγίνη το μητρώον των υπέρ ελευθερίας στρατιωτικώς πρωταγωνισθέντων, και έμαθεν ότι η εξεταστική επιτροπή ανεγνώρισεν υπέρ τους εννεακοσίους, εταλάνισε την Ελλάδα, τι θα γίνη με τόσους ληστάς• αλλά το πιστεύεις αυτό ποτέ; Βέβαια όχι, διότι, και αυτός το εγνώριζεν ότι, αν έλειπον αυτοί οι λησταί, δεν εδημιουργούντο Στρατηγοί, Αντιβασιλείς, Άρχοντες και Δεσπόται».

Στην τρίτη σκηνή της πρώτης πράξης ο κεντρικός ήρωας του έργου -ο ετερόχθων «Τυχοδιώκτης»- μιλάει για την αχαριστία των αυτοχθόνων και λέγει: «... τι διάβολο! εχάλασεν ο κόσμος, πάει πλέον. Ανθρωπιά αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν. Ευγνωμοσύνη δεν γνωρίζουν, χαρακτήρας τι πράγμα είναι, δεν το ξεύρουν, τι ανόητος οπού ήμουν! ν’ αφήσω την πατρίδα μου (...), και να έλθω εδώ εις αυτό το βάρβαρον και αχάριστον έθνος διά να τους μεταδώσω τα φώτα και τας μαθήσεις μου, και αυτοί να φωνάζουν και να παραπονούνται (...)•και να περιφέρονται και με τόσην απάθειαν, ζητούντες ελεημοσύνην με τον δίσκον.
Χθες ακόμη έδωσα εις ένα εξ αυτών πέντε λεπτά, διότι με είπεν ότι είχε πέντε πληγάς εις το σώμα του. Αν με έλεγεν ότι είχε δέκα πληγάς, ήθελα του δώσει και δέκα λεπτά. (...)».

Αυτός περίπου είναι ο «Τυχοδιώκτης». Και, όπως σημειώνει νεώτερος κριτικός: «...είναι ένα καλό έργο. Έχει πιάσει σωστά το φαινόμενο της εποχής. Περιγράφει με ακρίβεια το περιβάλλον της ξενοκρατίας, προβάλλοντας τις αιχμές του. Αυτός ο ‘Τυχοδιώκτης’, ο ανίδεος, ηλίθιος, αγράμματος μικροαπατεώνας, εικόνα και ομοίωση της Βαυαρικής λαίλαπας, είναι πιστό και ‘φτυστό’ αντίγραφο όλων των "Κολαούζων" της εξάρτησης. Δειλός, γυμνοσάλιαγκας, κάλπης και κουτός, παράσιτος».

(Π. Μαστροδημήτρης: H μετεπαναστατική τύχη των αγωνιστών του '21 σε λογοτεχνικά κείμενα του περασμένου αιώνα)
[Κείμενο ομιλίας που εκφωνήθηκε στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών, κατά τον επίσημο εορτασμό για την Εθνική Επέτειο (25.3.1984)]

Η ζωντανή ηχογράφηση της παράστασης του Ελεύθερου Θεάτρου, έγινε από τον Γιώργο Παπαδάκη, στο Δημοτικο Θέατρο της Πάτρας, την Άνοιξη του 1975

Ακούγονται οι Ηθοποιοί Κώστας Αρζόγλου, Νίκος Σκυλοδήμος, Μηνάς Χατζησάββας, Υβόνη Μαλτέζου, Άννα Παναγιωτοπούλου, Σταμάτης Φασουλής, Γιώργος Κοτανίδης, Ντίνος Λύρας. Σμαράγδα Σμυρναίου.

ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ ΤΟΥ ΜΗΤΣΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ

Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες θεατρικούς συγγραφείς, γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1945 και σπούδασε νομικά στη Θεσσαλονίκη, που δεν τα τελείωσε ποτέ, γιατί, όπως έλεγε συχνά, «το έβαλα στα πόδια από τη σχολή για να μην αργήσω στο ραντεβού μου με τη λογοτεχνία» H πρώτη του εμφάνιση στο θέατρο ταυτίστηκε με την επιτυχία. Hταν το 1975, όταν ο Kάρολος Kουν ανέβασε στο υπόγειο του Θεάτρου Tέχνης τους «Προστάτες», ένα σπονδυλωτό θέαμα πάνω στην ξενοκρατία και τις ρίζες της στην ελληνική ιστορία, γεμάτο μουσική και τραγούδια του Χρήστου Λεοντή. Ηταν φανερό ότι ο Μήτσος Ευθυμιάδης το είχε γράψει με έγνοια για την επαφή του με το πλατύ κοινό και με γνώση των κωδίκων των λαϊκών θεαμάτων (από τον μπερντέ του Καραγκιόζη μέχρι τα πανηγύρια). Mετά τους «Προστάτες» ακολούθησαν «O Φώντας» (1977-1978), «O Φονιάς» (1981-83), και «Πέρα από τη νύχτα» το 1997. Ασχολήθηκε με την σκηνοθεσία ανεβάζοντας στο θέατρο «Πολυθέαμα» των Ιωαννίνων τους «Εμιγκρέδες» του Μρόζεκ και τα «Περιμένοντας τον Γκοντό» και «Τέλος του παιχνιδιού» του Μπέκετ, έχει μεταφράσει Αριστοφάνη («Ιππείς») και Αισχύλο («Προμηθέας Δεσμώτης», ενω έχει γράψει και ένα μυθιστόρημα («Μοιραία σχέση»). Πιστός στο λαϊκό θέατρο, συμμετείχε και σε κείμενα επιθεώρησης, για την παράσταση του 1997 στο «Δελφινάριο» με τίτλο «Eλλην εξασθενής».

Προλογίζει ο Μήτσος ΕυθυμιάδηςΠΑΙΖΟΥΝ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΠΟΥ ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΙ ΟΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ:
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΑΛΕΙΦΟΣ - ΧΑΡΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ - ΘΟΔΩΡΑΣ ΚΟΥΤΡΑΣ - ΝΤΙΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ - ΘΕΜΗΣ ΜΑΝΕΣΗΣ- ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΤΣΑΦΟΥ - ΜΗΝΑΣ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΑΣ- ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΗΤΡΟΥΣΗΣ - ΜΑΝΩΛΗΣ ΓΙΟΥΡΓΟΣ- ΒΑΡΒΑΡΑ ΜΑΥΡΟΜΑΤΗ - ΣΙΒΗ ΣΙΔΕΡΗ - ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ- ΚΩΣΤΗΣ ΣΦΥΡΙΚΙΔΗΣ- ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ- ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΑΝΙΔΗΣ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΕΟΝΤΗΣ
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
ηχογράφηση 1984

ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΙ ΕΝΑΝ ΚΑΙΡΟ

Μια φορά κι έναν καιρό στον τόπο τούτο το μικρό
ζούσαν κάτι φουκαράδες, οι ραγιάδες.
Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες
κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.

Τη δεκάτη ο τσιφλικάς, δώστου κόψιμο ο πασάς
κι υπαγόρευε το ράσο: «Σφάξε με αγά μ’ ν’ αγιάσω».
Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες
κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.

Κι έτσι οι τρεις από κοινού πίναν το αίμα του λαού
αφού τότε τσιφλικάδες ήσανε οι μπουρζουάδες.
Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες
κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.