ΟΝΤΙΝ ΤΟΥ ΖΑΝ ΖΙΡΟΝΤΟΥ

Οι νεράιδες συμβολίζουν την απόλυτη θηλυκότητα, την τέλεια και για τούτο τρομακτική. Τα χαρακτηριστικά τους σε όλες τις μυθολογίες είναι παρόμοια, η ομορφιά τους είναι παροιμιώδης. Οι 50 κόρες του Νηρέα, οι Νηρηίδες έδωσαν το όνομα στις δικές μας νεράιδες.

Το έργο που έγραψε ο Ζαν Ζιροντού το 1938 και σας παρουσιάζουμε σήμερα βασίζεται στο ομώνυμο παραμύθι του βαρόνου Φρειδερίκου ντε λα Μοτ Φουκέ. 

 

Παίχτηκε από το Εθνικό Θέατρο την περίοδο 1955-56. ΕΔΩ μπορείτε να ξεφυλλίσετε το πρωτότυπο πρόγραμμα και να βρείτε πολλές πληροφορίες για τον συγγραφέα, το έργο και τους συντελεστές της παράσταστης. (Από το Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου και οι ασπρόμαυρες εικόνες ανάρτησής μας).

Πριν λίγες μέρες επαναλήφθηκε μια ονειρική -για όσους την είδαν- παράσταση της Οντίν στη λίμνη της Βουλιαγμένης από τη θεατρική ομάδα «naan» σε σκηνοθεσία της Φρόσως Λύτρα.

 Διαβάσαμε πάρα πολλά, αγαπητοί αναγνώστες, για τούτο το έργο, για τον Ζιροντού, τις νεράιδες και τα παραμύθια, δεν υπάρχει λόγος να σας τα μεταφέρουμε όλα εδώ Παραθέτουμε μερικούς διαλόγους από τη ραδιοφωνική μετάδοση του έργου για να πάρετε μια ιδέα:

Τι ωραίος που είσαι! Η καρδιά μου σταμάτησε! Ανατριχιάζω!

_Εσύ φταις! Γιατί δε με κράτησες κοντά σου; 

_Πότε πότε βγάζουμε το δαχτυλίδι μας για να το δείχνουμε…

Εδώ κι ένα τέταρτο δε με ήξερες και τώρα θέλεις να πεθάνεις για μένα;

Ήξερα ότι κάποιος λόγος θα υπάρχει για να είναι κανείς γυναίκα. Ο λόγος είναι ότι οι άντρες είναι τόσο όμορφοι.

Μίλα, διάταξέ με… Άλλο δε θέλω από το να σε υπακούσω.

(Έτσι είναι οι άντρες) Σε χαϊδεύουν παντού όπου υπάρχει δέρμα.

Δεν ξυπνάς εκείνον που αγαπάς. Όταν κοιμάται είναι κοντά σου. Όταν ξυπνάει φεύγει.

_Το ήξερες ότι είσαι τέλεια;
_Το φανταζόμουν.

_Δεν είναι σωστό να θυμίζετε στους ανθρώπους την ασχήμια τους.
_Και είναι σωστό να είναι άσχημοι; Ας μην ήτανε.

_Δε σε πειράζει να περάσω αυτή τη ζώνη γύρω μας;
_Όχι αγάπη μου.
_Κι αυτή την αλυσίδα;
_Όχι αγάπη μου.
_Κι αυτό το δίχτυ;
_Όχι αγάπη μου.

_Η Οντίν δε μ’ αγαπάει; Ποιος το λέει αυτό; 
_Μα τέλος πάντων για τι την κατηγορείτε;
_Την κατηγορώ ότι μ’ αγαπάει περισσότερο απ’ όσο μπορεί να αγαπηθεί ένας άνθρωπος. Την κατηγορώ ότι ήμουν γι αυτήν η σκέψη της, η τροφή της, η ζωή της. Ήμουν ο Θεός αυτής της γυναίκας.

Η ζωή, αγαπητοί φίλοι, είναι ένα κακογραμμένο θεατρικό έργο. Τα επεισόδια έρχονται κατόπιν εορτής. Οι συγκρούσεις δεν είναι στη θέση τους. (Στο θέατρο) δεν αλλάζουμε τη ροή των πραγμάτων. Απλά δίνουμε (στη ζωή) το ρυθμό που πρέπει. Της δίνουμε φρεσκάδα, ζωντάνια. Αυτό είναι το πλεονέκτημα του θεάτρου απέναντι στη ζωή.

Μην ακούσετε, αγαπητοί ακροατές, το έργο σαν σύγκρουση των δύο κόσμων, του ονειρικού και του πραγματικού, ξεχάστε την εικόνα της Ευρώπης που ταλαντεύεται ανάμεσα στην ένωση και τον σπαραγμό, μην ψάξετε τους θεσμούς που θέλουν να καταστρέψουν ένα όνειρο που αναδύεται στην άκρη της Ευρώπης, αυτό που εξέφραζε, κατά τους μελετητές, ο Ζιρoντού στον καιρό του, απολαύστε την αυθαιρεσία, την υπερφυσική δύναμη του απόλυτου έρωτα που δυναστεύει και τελικά καταστρέφει. Η Οντίν είναι ερωτευμένη, έτσι όπως μόνο μια νεράιδα μπορεί να ερωτευτεί, τόσο, που είναι δυσβάστακτο από ένα συνηθισμένο άνθρωπο.

Ο Φέρτης δεν ήταν όσο «παραμυθένιος» θα θέλαμε, υπέκυψε μάλλον στις συμβουλές του «ακαδημαϊκού» σκηνοθέτη του, Βύρωνα Πάλλη. Η Βέρα Ζαβιτσιάνου ήτανε ιδανική. Ασυγκράτητη, χειμαρρώδης 15χρονη νεράιδα βγαλμένη από παραμύθι. Οι γονείς της, Κωνσταντόπουλος και Ποδηματά, πεπειραμένοι και καλοί ηθοποιοί, μας μετέφεραν εύκολα στο φωρτοχοκάλυβό τους πλάι στη λίμνη. Απολαυστικός ο Τρύφων Καρατζάς. Υπέροχη, η μοιραία, υπομονετική Βέρθα της Αφροδίτης Γρηγοριάδου. 

Παίζουν ακόμα οι:  Νίκος Σκιαδάς, Γιώργος Γεωγλερής, Βύρων Πάλλης, Νίκος Πιλάβιος, Καίτη Λαμπροπούλου.
Η μετάφραση του έργου και η ραδιοφωνική προσαρμογή είναι του Μάριου Πλωρίτη.

ΑΜΦΙΤΡΥΩΝ ΤΟΥ ΖΑΝ ΖΙΡΩΝΤΟΥ

Αμφιτρύων 38 (Amphitryon 38) 1929

aus den wolken kommt das glück

   από τα σύννεφα έρχεται η ευτυχία   

Στην ελληνική μυθολογία ο Αμφιτρύωνας (Αμφιτρύων) ήταν γιος του Αλκαίου, βασιλιά της Τίρυνθας, και της Ιππονόης (ή Λυσιμάχης ή Λαονόμης). Επομένως ο Αμφιτρύωνας ήταν εγγονός του ήρωα Περσέα. Από τον πατέρα του κληρονόμησε τον θρόνο της Τίρυνθας και από τον πεθερό του Ηλεκτρύωνα τον θρόνο των Μυκηνών.

Υπόθεση: Ο βασιλιάς των Μυκηνών Ηλεκτρύων είχε δέκα γιους και μία κόρη, την Αλκμήνη. Κάποτε δέχθηκε επίθεση από τους Τηλεβόες (κατοίκους του νησιωτικού συμπλέγματος μεταξύ Ακαρνανίας και Λευκάδας). Οι Τηλεβόες έκλεψαν τα βόδια του Ηλεκτρύωνα και σκότωσαν εννέα γιους του. Επιστρέφοντας στον τόπο τους, άφησαν τα κλεμμένα βόδια στον βασιλιά της Ηλείας. Ο Αμφιτρύων, ανιψιός του Ηλεκτρύωνα, εξαγοράζει τα βόδια και τα φέρει πίσω στις Μυκήνες. Ο Ηλεκτρύων ετοιμάζει εκστρατεία εναντίον των Τηλεβοών για να εκδικηθεί τον θάνατο των παιδιών του. Στον θρόνο αφήνει τον Αμφιτρύωνα και του εμπιστεύεται την Αλκμήνη, αφού πρώτα τον δένει με όρκο ότι θα σεβαστεί την παρθενιά της μέχρις ότου επιστρέψει ο ίδιος (= ο Ηλεκτρύωνας) από την εκστρατεία.

Τότε συμβαίνει ένα αναπάντεχο περιστατικό: μια αγελάδα ξεφεύγει από το κοπάδι κι ο Αμφιτρύων στην προσπάθειά του να τη σταματήσει, εκσφενδονίζει ένα ρόπαλο το οποίο χάνει την πορεία του και κατά λάθος σκοτώνει τον Ηλεκτρύωνα. Στον θρόνο των Μυκηνών ανεβαίνει τώρα ο Σθένελος, αδελφός του Ηλεκτρύωνα και πατέρας του Ευρυσθέα. Ο Αμφιτρύων αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα ως φονιάς· μαζί του παίρνει την ορφανή Αλκμήνη για να την προστατεύει. Καταφεύγουν στη Θήβα και ο βασιλιάς της χώρας Κρέοντας εξαγνίζει τον Αμφιτρύωνα και του επιτρέπει να κατοικήσει εκεί.

Η Αλκμήνη δεν αφήνει τον Αμφιτρύωνα να ενωθεί ερωτικά μαζί της, παρά αφού εκδικηθεί τον θάνατο των αδελφών της. Έτσι, ο Αμφιτρύων εκστρατεύει εναντίον των Τηλεβοών και μετά από επίμονες προσπάθειες τους νικά.

Στο μεταξύ ο Δίας, ερωτευμένος σφοδρά με την Αλκμήνη, θέλει να ενωθεί μαζί της για να την κάνει να γεννήσει τον πιο δυνατό μεταξύ των θνητών, τον λυτρωτή των ανθρώπων από ποικίλα δεινά, τον Ηρακλή. Παίρνει λοιπόν τη μορφή του Αμφιτρύωνα και κρατώντας στα χέρια του ένα χρυσό κύπελλο ή ένα περιδέραιο εμφανίζεται στην Αλκμήνη ως ο άνδρας της που γύρισε νικητής από την εκστρατεία. Η Αλκμήνη τον πιστεύει κι έτσι ο Δίας πετυχαίνει τον σκοπό του. Κατά παράκληση του πατέρα των θεών ο Ήλιος δεν βγαίνει στον ουρανό επί τρεις ημέρες και η Νύχτα κρατά όσο τρεις νύχτες. Γι’ αυτό ο Ηρακλής ονομαζόταν «τριέσπερος» (επειδή χρειάστηκαν τρεις νύχτες για τη σύλληψή του) και «τρισέληνος» (επειδή το φεγγάρι βγήκε απανωτά τρεις φορές).

Ο Αμφιτρύων στην Τέχνη και τη Λογοτεχνία

Με τον μύθο του, που αποτελεί μέρος του κύκλου του Ηρακλή, ασχολήθηκαν η Λογοτεχνία και η Τέχνη, αρχαία και νεότερη. Σε αγγεία ο Αμφιτρύωνας απεικονίζεται δίπλα στην πυρά που είχε ανάψει για να κάψει τη σύζυγό του Αλκμήνη, ή κοντά στο άρμα του Ηρακλή. Σε τοιχογραφίες απεικονίζεται να παρακολουθεί τον πνιγμό των δύο φιδιών από το βρέφος Ηρακλή. Ως προς τους λογοτέχνες, ενέπνευσε από τον Ησίοδο, τον Σοφοκλή, τον Ευριπίδη και τον Πλαύτο, μέχρι τους Μολιέρο (1668 μ.Χ.), Τζων Ντρύντεν (1690), Χάινριχ φον Κλάιστ (1807) και Ζαν Ζιροντού ("Amphitryon 38", 1929). Στον εικοστό αιώνα ξεχωρίζουν επίσης τα έργα του Γκέοργκ Κάιζερ «Διπλούς Αμφιτρύων» (Zweimal Amphitryon, 1943) και του Πέτερ Χακς.

• Από τη φράση στο έργο του Μολιέρου "Le veritable Amphitryon est l'Amphitryon ou l'on dine", η λέξη «αμφιτρύων» στη γαλλική γλώσσα έγινε συνώνυμη του καλού και γενναιόδωρου οικοδεσπότη, όρος που ως «μερικό» αντιδάνειο ήρθε και στη νέα ελληνική, όπου «αμφιτρύων» σημαίνει και τον οικοδεσπότη που μας προσφέρει γεύμα ή δείπνο.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Ευτύχιος Πουλαϊδης, Αντώνης Κατσαρίδης, Ανδρέας Μιχαηλίδης, Σπύρος Σταυρινίδης, Κώστας Χαραλαμπίδης, Νίκος Χαραλάμπους, Δέσποινα Μπεμπεδέλη, Βάνια Κωνσταντίνου, Λένια Σορόκου.

 

ΙΝΤΕΡΜΕΤΖΟ ΤΟΥ ΖΑΝ ΖΙΡΩΝΤΟΥ

Εθνικό Θέατρο: Κεντρική Σκηνή - 1963

Λυκούργος Καλλέργης (Επιθεωρητής),

Νίκος Τζόγιας (Ελεγκτής),

Βάσω Μανωλίδου (Ισαβέλλα), 

Μιχάλης Καλογιάννης (Φαρεμκέμπορος).

Υπόθεση: Σε μια ανώνυμη πόλη της ΓΑΛΛΙΑΣ, η παρουσία ενός φαντάσματος έχει διαταράξει την καθιερωμένη τάξη των πραγμάτων.

Οι αρχές της πόλης έχουν συγκεντρωθεί για να αντιμετωπίσουν την ανεξήγητη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί.

Ο αγαθός, ευγενικός και μετριοπαθής Δήμαρχος, ο ευγενής και μυστικοπαθής Φαρμακέμπορος, ο Ελεγκτής υποδέχονται το σχολικό Επιθεωρητή, ο οποίος φτάνει στην πόλη για να ερευνήσει την υπόθεση.

Ο Επιθεωρητής, εκπρόσωπος της λογικής, της πεζότητας και της έλλειψης φαντασίας έρχεται σε αντίθεση με την ονειροπαρμένη ΙΣΑΒΕΛΛΑ, τη δασκάλα, που μαθαίνει στις μαθήτριες της  την ομορφιά της φύσης, το κόσμο της φαντασίας και τα μυστικά του ορατού και αόρατου κόσμου.

Η ΙΣΑΒΕΛΛΑ συναντά το φάντασμα και προσπαθεί μέσα από τη σχέση της μαζί του να εκπληρώσει την πραγμάτωση των ιδανικών της μακρυά από την ματαιότητα της ζωής.
Η ΙΣΑΒΕΛΛΑ, καθώς είναι ορφανή από γονείς, πιστεύει πως το φάντασμα θα την φέρει κοντά στους δικούς της, οδηγώντας την στον Άδη.

Ο έρωτας του Ελεγκτή για την ΙΣΑΒΕΛΛΑ θα απελευθερώσει την νεαρή κοπέλα από τον φανταστικό κόσμο και θα επαναφέρει στην πόλη την τάξη.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΕΝΑΡΙΟ: Άγγελος Τερζάκης

Παίζουν οι ηθοποιοί: Χρήστος Τέλιογλου, Νίκος Χατζόπουλος, Αμαλία Μουτούση, Ευγενεία Αποστόλου, Μαρία Τζανουκάκη, Μαρία Ματσούκα, Δημήτρης Καταλειφός, Χάρης Σώζος, Αρης Λεμπεσόπουλος, Λάζαρος Αντριώτης.