ΜΗΤΡΙΚΗ ΣΤΟΡΓΗ του Αύγουστου Στρίντμπεργκ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΣΤΟΡΓΗ
έργο του Ιακωβίδη

Αγαπητοί φίλοι του radio-theatre καλησπέρα σας. 

Απόψε μοιραζόμαστε ένα ακόμη έργο του Αύγουστου Στρίντμπεργκ και συγκεκριμένα το μονόπρακτο ΜΗΤΡΙΚΗ ΣΤΟΡΓΗ.  

Γραμμένο μεταξύ 1898-1901 ανήκει στη "νατουραλιστική" περίοδο του συγγραφέα. Στο θεατρικό σανίδι συνήθως ανεβαίνει μαζί με κάποιο άλλο μονόπρακτο λόγω της μικρής διάρκειάς του.  

Η ΜΗΤΡΙΚΗ ΣΤΟΡΓΗ μιλάει για την καταδυναστευτική σχέση αγάπης και μίσους, έλξης και άπωσης. Δύο γυναίκες, μάνα και κόρη, μοιάζουν καταδικασμένες να αλληλοσπαράζονται ως το θάνατο. 

Η μάνα ένα τέρας υποκρισίας και δολιότητας, γεμάτο εκδικητικότητα και εγωκεντρισμό, χαλκεύει τα «μητρικά» δεσμά, συντρίβοντας το σπλάχνο της.  

Η κόρη από την άλλη υποτάσσεται, κλείνεται μαζί της στα τείχη αντί να την εγκαταλείψει, μολονότι προς στιγμή διασταυρώθηκε με την πρόταση μιας άλλης ζωής. 

Στο έργο αυτό ο Στρίντμπεργκ βάλλει κατάστηθα στο πρότυπο μητέρας-γυναίκας, σκίζοντας τη μάσκα της στοργής της, καταδεικνύοντας έτσι την ανάγκη του για την αγνή γυναικεία – μητρική αγάπη που του ίδιου τόσο του έλειψε.

Στη ραδιοφωνική ηχογράφηση τους ρόλους ερμηνεύουν: Νόρα Κατσέλη, Ρένα Βενιέρη, Αθηνά Τσιλήρα, Υβόνη Μαλτέζου

Ραδιοσκηνοθεσία: Κωστής Τσώνος

Πολλά βιογραφικά στοιχεία για τον Στρίντμπεργκ θα ακούσετε από την Έρση Μαλικέντζου στην εισαγωγή του έργου.

 

Ο ΤΥΧΟΔΙΩΚΤΗΣ του Μιχαήλ Χουρμούζη

Ο Χουρμούζης και στον «Τυχοδιώκτη» του και στον «Υπάλληλο» και στον «Χαρτοπαίκτη» ξεμπροστιάζει τον αλλοτριωμένο Έλληνα που επαιτεί δημόσιες θέσεις δωροδοκώντας τούς τυχοδιώκτες μεσάζοντες Βαυαρούς, μιμείται τα ευρωπαϊκά ήθη δουλικά, χλευάζει την παράδοση και εκμεταλλεύεται την αγραμματοσύνη και την αθωότητα των φοβισμένων πρώην σκλάβων.

Στον Τυχοδιώκτη, ένας νεαρός γόνος μεγαλοαστών, που στη διάρκεια του Αγώνα «σπούδαζε» στην Ιταλία και τώρα έρχεται να δώσει τα φώτα του στους αγράμματους πατριώτες του, αναζητώντας οποιαδήποτε δημόσια θέση, δωροδοκώντας τον Βαυαρό μεσάζοντα, εκθέτοντας τα οργανωτικά του προσόντα στην περίπτωση που θα διοριζόταν αστυνομικός διοικητής, καταθέτει το σύστημα των μέτρων του και ουσιαστικά αντιγράφει την τρομοκρατική αστυνομοκρατία του καθεστώτος του Μέτερνιχ. Διορίζει παντού χαφιέδες, κρυφακούει ακόμη και τα συζυγικά ζευγάρια αποκρυπτογραφώντας τους ύποπτους αναστεναγμούς ακόμη και τις χειρονομίες των νηπίων στις κολυμπήθρες τους! Τιμωρεί με πρόστιμο όσους ξέρουν ανάγνωση και με φυλάκιση όσους γνωρίζουν γραφή!

«Ο αντιβαυαρισμός και ο αντιοθωνισμός του Χουρμούζη είναι απροκάλυπτος» στις κωμωδίες του.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι Ο τυχοδιώκτης φέρει την τολμηρή αφιέρωση: Προς τον εξοχώτατον

Μιχαήλ Χουρμούζης

στρατηγόν κύριον κύριον Άιδεκ τον Τυχοδιώκτην αφιερώνει ευγνωμοσύνης ένεκα ο Χουρμούζης. Στον πρόλογο, εξάλλου, ο Χουρμούζης επεξηγεί ειρωνικά γιατί αφιερώνει την κωμωδία του στον Heideck («... εσύντεινε πολύ εις το να γίνη μέγα μέρος των στρατιωτών της πατρίδος ψωμοζήται, και εγώ Κωμωδοποιός»). Ενώ προσθέτει για τον ίδιο Βαυαρό αξιωματούχο: «...όταν εγίνη το μητρώον των υπέρ ελευθερίας στρατιωτικώς πρωταγωνισθέντων, και έμαθεν ότι η εξεταστική επιτροπή ανεγνώρισεν υπέρ τους εννεακοσίους, εταλάνισε την Ελλάδα, τι θα γίνη με τόσους ληστάς• αλλά το πιστεύεις αυτό ποτέ; Βέβαια όχι, διότι, και αυτός το εγνώριζεν ότι, αν έλειπον αυτοί οι λησταί, δεν εδημιουργούντο Στρατηγοί, Αντιβασιλείς, Άρχοντες και Δεσπόται».

Στην τρίτη σκηνή της πρώτης πράξης ο κεντρικός ήρωας του έργου -ο ετερόχθων «Τυχοδιώκτης»- μιλάει για την αχαριστία των αυτοχθόνων και λέγει: «... τι διάβολο! εχάλασεν ο κόσμος, πάει πλέον. Ανθρωπιά αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν. Ευγνωμοσύνη δεν γνωρίζουν, χαρακτήρας τι πράγμα είναι, δεν το ξεύρουν, τι ανόητος οπού ήμουν! ν’ αφήσω την πατρίδα μου (...), και να έλθω εδώ εις αυτό το βάρβαρον και αχάριστον έθνος διά να τους μεταδώσω τα φώτα και τας μαθήσεις μου, και αυτοί να φωνάζουν και να παραπονούνται (...)•και να περιφέρονται και με τόσην απάθειαν, ζητούντες ελεημοσύνην με τον δίσκον.
Χθες ακόμη έδωσα εις ένα εξ αυτών πέντε λεπτά, διότι με είπεν ότι είχε πέντε πληγάς εις το σώμα του. Αν με έλεγεν ότι είχε δέκα πληγάς, ήθελα του δώσει και δέκα λεπτά. (...)».

Αυτός περίπου είναι ο «Τυχοδιώκτης». Και, όπως σημειώνει νεώτερος κριτικός: «...είναι ένα καλό έργο. Έχει πιάσει σωστά το φαινόμενο της εποχής. Περιγράφει με ακρίβεια το περιβάλλον της ξενοκρατίας, προβάλλοντας τις αιχμές του. Αυτός ο ‘Τυχοδιώκτης’, ο ανίδεος, ηλίθιος, αγράμματος μικροαπατεώνας, εικόνα και ομοίωση της Βαυαρικής λαίλαπας, είναι πιστό και ‘φτυστό’ αντίγραφο όλων των "Κολαούζων" της εξάρτησης. Δειλός, γυμνοσάλιαγκας, κάλπης και κουτός, παράσιτος».

(Π. Μαστροδημήτρης: H μετεπαναστατική τύχη των αγωνιστών του '21 σε λογοτεχνικά κείμενα του περασμένου αιώνα)
[Κείμενο ομιλίας που εκφωνήθηκε στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών, κατά τον επίσημο εορτασμό για την Εθνική Επέτειο (25.3.1984)]

Η ζωντανή ηχογράφηση της παράστασης του Ελεύθερου Θεάτρου, έγινε από τον Γιώργο Παπαδάκη, στο Δημοτικο Θέατρο της Πάτρας, την Άνοιξη του 1975

Ακούγονται οι Ηθοποιοί Κώστας Αρζόγλου, Νίκος Σκυλοδήμος, Μηνάς Χατζησάββας, Υβόνη Μαλτέζου, Άννα Παναγιωτοπούλου, Σταμάτης Φασουλής, Γιώργος Κοτανίδης, Ντίνος Λύρας. Σμαράγδα Σμυρναίου.

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡΠΛΑΤΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΝΤΣ ΜΠΙΜΠΕΡΚΟΠΦ ΤΟΥ ΑΛΦΡΕΝΤ ΝΤΕΜΠΛΙΝ

Berlin Alexanderplatz - Alfred Döblin

Το Μπερλίν Αλεξάντερπλατς είναι μυθιστόρημα που ταυτοχρόνως αφηγείται την ιστορία ενός ανθρώπου, του Φραντς Μπίμπερκοπφ, περιγράφει τη ζωή μιας πλατείας και μέσα από αυτήν αναδεικνύει τη βουή και τη φωνή μιας μεγαλούπολης: του Βερολίνου σε εποχή κρίσης, φτώχειας και αβεβαιότητας.

Ο Μπίμπερκοπφ βγαίνοντας από τη φυλακή αποφασίζει να ζήσει μια τίμια ζωή - και το προσπαθεί με πείσμα, με παιδικό ενίοτε φανατισμό, με την αφελή πεποίθηση ότι μπορεί να περάσει στην άλλη πλευρά της κοινωνίας. Αλλά η κοινωνία τροφοδοτείται από το έγκλημα, που κάθε τόσο ο αλήτης αυτός, ο παρίας του εαυτού του, αγωνίζεται να το απομακρύνει από μπροστά του, σαν εκείνους που επιχειρούν να διώξουν με νεύματα τις κακές σκιές του παρελθόντος. Η προσπάθειά του είναι ηρωική και δεν την εγκαταλείπει, ακόμη και όταν βρίσκεται μπροστά στις ρόδες ενός αυτοκινήτου και χάνει το χέρι του, ακόμη και όταν σκοτώνουν τη φίλη του. Ο άνεργος Μπίμπερκοπφ δεν αγωνίζεται μόνο για το ψωμί του ή - καλύτερα -αγωνίζεται να γίνει εκείνο που δεν μπορεί, δηλαδή να αλλάξει το πεπρωμένο του.

Τούτη την ατελέσφορη προσπάθεια ο Ντέμπλιν τη θεωρεί μεγαλειώδη διάψευση όλων μας των θεωρητικών παραδοχών. Ο φύσει καλός Φραντς Μπίμπερκοπφ βγαίνει από τη φυλακή αλλά αδυνατεί να επιβεβαιώσει τη φύση του στην πράξη, αφού σύμφωνα με τον συγγραφέα «η κοινωνία είναι ζυμωμένη με το έγκλημα». Αυτό το μαύρο πρόβατο εν τούτοις διαθέτει τη δική του «αισθηματική αγωγή», όπως παρατηρεί ο Μπένγιαμιν. Έτσι, στο τέλος καταφέρνει από νταβατζής και αλήτης να γίνει μικροαστός - αλλά εδώ, κλείνοντας το μυθιστόρημα, εμείς αισθανόμαστε ότι τον έχουμε χάσει. Πίσω από το νέο του όνομα, από το θυρωρείο της φάμπρικας στο οποίο κάθεται έχοντας ενταφιάσει το παρελθόν του, ο απόηχος της μυθικής πλατείας του μυθιστορήματος ολοκληρώνει τη νεκρολογία μιας ολόκληρης εποχής.

Για το ραδιόφωνο
Χρονολογία Ηχογράφησης 23 Μαίου 1983
Πρώτη εκπομπή: 18 Νοεμβρίου 1983
Επαναληπτικές εκπομπές: 25 Νοεμβρίου 1983, 29 Ιουνίου 1997

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Uwe Haus,
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Πέτρος Μάρκαρης,

Παίζουν οι ηθοποιοί: Γούναρης Μιχάλης, Καμπερίδης Δημήτρης, Μαλτέζου Υβόνη, Μερμήγκης Σταύρος, Ιωαννίδου Κατερίνα, Τσαγκαροπούλου Σοφία, Φλοκατούλας Κώστας, Σκαλάκης Μάνος, Γεωργόπουλος Τάσος, Ξενάκης Πάνος, Σαμπάνης Γιώργος, Τζομπανάκη Μαρία, Αυγουστίδης Ντίνος, Κρίτση Σάσα,