ΡΗΓΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗ ΠΡΟΒΕΛΕΓΓΙΟΥ

 

Ρήγας - δράμα, Αθήνα, εκδ. «Ι.Ν. Σιδέρης», 1920

Παίζουν οι ηθοποιοί: Βέρα Ζαβιτσιάνου, Σαπφώ Νοταρά, Ευάγγελος Πρωτοπαπάς, Πέτρος Φυσσούν, Γιάννης Αργύρης, Νίκος Μπούγας, Γιάννης Βογιατζής, Βασίλης Ανδρεόπουλος, Χριστόφορος Νέζερ.

Ραδιοφωνική προσαρμογή Νίκου Σφυρόερα.

Ο ΓΛΑΡΟΣ ΤΟΥ ΤΣΕΧΩΦ

Υπόθεση: H Αρκάντινα είναι μια καταξιωμένη και δημοφιλής ηθοποιός του θεάτρου που συνδέεται με τον Τριγκόριν, έναν επιτυχημένο συγγραφέα. Ο Τρέπλιεφ, ο γιος της Αρκάντινα, αναζητά, κάτω από την “σκιά” της μητέρας του, νέους τρόπους έκφρασης στην ποίηση και στο θέατρο. Παρουσιάζει το πρώτο του θεατρικό έργο στους ανθρώπους που βρίσκονται στο κτήμα, με πρωταγωνίστρια την αγαπημένη του, τη Νίνα. Η παράσταση όμως θα τελειώσει άδοξα.

Η Νίνα θέλει να γίνει ηθοποιός και αποφασίζει να εγκαταλείψει το σπίτι και να ακολουθήσει τον Τριγκόριν.

Δύο χρόνια αργότερα, ο Τρέπλιεφ εξακολουθεί να ζει στο κτήμα του Σόριν και να παρακολουθεί από μακριά την προσωπική ζωή και την καριέρα της Νίνας. Η επιδείνωση της υγείας του Σόριν θα φέρει πάλι στο κτήμα την Αρκάντινα και τον Τριγκόριν. Στο ίδιο μέρος, θα επιστρέψει “τσακισμένη”, σαν τον νεκρό γλάρο που κάποτε είχε αποθέσει στα πόδια της ο Τρέπλιεφ, και η Νίνα. Η συνάντηση της με τον Τρέπλιεφ θα συμβάλει στο να δώσει τέρμα στη ζωή του.

Παίζουν οι ηθοποιοί: οι: Μαίρη Αρώνη, Γιάννης Φέρτης, Πέτρος Φυσσούν, Μαρία Σκούτντζου, Γιώργος Μοσχίδης, Άννα Βενέτη-Μπάκα, Μάκης Ρευματάς, Γιάννης Μόρτζος, Γιώργος Βουτσίνος, Αλέξανδρος Μαυρίδης, Ρένα Καλτσά, Καίτη Επισκόπου.

Μετάφραση: Λυκούργος Καλλέργης
Μουσική επιμέλεια: Γιάννης Ζουγανέλης
Επιμέλεια ήχων: Γίτσα Βαλμά
Ρύθμιση ήχου: Νίκος Χανιώτης
Ραδιοσκηνοθεσία: Κώστας Μπάκας
Η ηχογράφηση είναι του 1981.

Επιμέλεια Εκπομπής: Μάρα Καλούδη.

Ο Γλάρος, που αποτελεί ένα έργο σταθμό για το σύγχρονο θέατρο και που έφερε έναν επαναστάτη της λογοτεχνίας στο παγκόσμιο θεατρικό προσκήνιο, είναι ένα από τα πιο αγαπημένα έργα του παγκόσμιου δραματολογίου.

Μέσα από την ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο Τσέχωφ στο έργο αντανακλάται όλη η φιλοσοφία του, όλη η πορεία ζωής που διάνυσε, η χαρά της άνοιξης και η συνεχής κατάρρευση των ελπίδων κι όμως, μαζί με όλα αυτά, δεν λείπει η ακλόνητη πίστη του σε ένα καλύτερο μέλλον. 

Οι ήρωές του, όπως οι γλάροι, δυνατοί αλλά και ευάλωτοι, πετάνε πάνω από τη λίμνη, ως σύμβολα της ελευθερίας και της νίκης του ανθρώπινου πνεύματος πάνω σε όλες τις αντιξοότητες και τις δυσκολίες της ζωής.

ΜΠΟΡΙΣ ΓΚΟΥΝΤΟΥΝΟΦ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΠΟΥΣΚΙΝ

  Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν
Boris Godunov -Aleksandr Sergeevich Pushkin (1825)

Σκηνοθεσία: Άννα Ντεβάρη
Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Βιβέτ Κακλαμάνη
Μουσική επιμέλεια: Σάκης Τσιλίκης
Επιμέλεια ήχων: Δόμνα Ακατογλίδου
Ρύθμιση ήχου: Νίκος Χανιώτης
Παραγωγή: Δημήτρης Φραγκουδάκης
Οργάνωση παραγωγής: Βίκυ Μουνδρέα

Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί: Δημήτρης Ζακυνθινός, Ηλίας Λογοθέτης, Γιώργος Οικονόμου,  Μάνος Κατράκης (Μπορίς Γκοντουνόφ), Τώνης Ιακωβάκης, Πέτρος Φυσούν, Γιώργος Νέζος, Γιώργος Μετσόλης, Πάνος Νικολαϊδης, Άννα Μαρκάκη, Θεόδωρος Δημήτριεφ, Μαρίνα Ταβουλάρη, Σωτήρης Τσόγκας, Δημήτρης Αρώνης, Μάνος Τσιλιμίδης, Τιτίκα Βλαχοπούλου, Νίκος Δενδρινός.

Πριν από τον Πούσκιν δεν είχε γραφτεί ούτε μια αυθεντική ρωσική τραγωδία. Σ' ένα γράμμα στο φίλο του Βιαζέμφσκι το 1823, ο Πούσκιν διαπιστώνει απογοητευμένος: «Δεν έχουμε θέατρο». Θέλει να γράψει ένα θεατρικό έργο, του λείπει όμως το θέμα. Γρήγορα όμως το βρίσκει στην Ιστορία της Ρωσίας του Καραμζίν που εκδίδεται σε δώδεκα τόμους την άνοιξη του 1824. Για έναν ολόκληρο χρόνο μελετά την ιστορία του Καραμζίν και τα παλιά αυθεντικά χρονικά. Σ' αυτά περιγράφεται ο σφετερισμός του θρόνου της Ρωσίας από τον Μπορίς Γκοντουνόφ που δολοφονεί τον διάδοχο του θρόνου Δημήτριο (1598-1601) για να πάρει τη θέση του. Ο Πούσκιν δανείστηκε από την ιστορία του Καραμζίν όχι μόνο τις χρονολογίες αλλά και όλα τα πρόσωπα που πήραν μέρος σ' αυτές τις δολοπλοκίες της εποχής, την εποχή των ταραχών όπως ονομάστηκε.

Η τραγωδία του Πούσκιν εκδόθηκε το 1831 αλλά απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του από τις τσαρικές αρχές μέχρι το 1866. Στο θέατρο ανεβάστηκε για πρώτη φορά το 1870 ενώ ο Μουσόρσκι γράφει τη μουσική του έργου στην Όπερα. Από τότε μέχρι σήμερα το έργο συνεχίζει να ανεβαίνει στα θέατρα και στις λυρικές σκηνές όλης της Ευρώπης.

Ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» αποτελεί μια πραγματική πινακοθήκη χαρακτήρων της αυλής, του λαού και του κλήρου. Στην Ελλάδα η παράσταση ανεβάστηκε δύο φορές.

Yπόθεση: Ο ΜπορίςΓκοντουνόφ κυβέρνησε από το 1598 μέχρι το 1605. Το 1591 ο Γκοντουνώφ δολοφόνησε τον Ντμίτρι, τον γιο του Ιβάν του Τρομερού και διάδοχο στον Ρωσικό θρόνο. Ο ανίσχυρος αδελφός του Ντμίτρι, Φιόντορ έγινε Τσάρος και ο Γκοντουνώφ ορίσθηκε αντιβασιλέας. Κυνηγημένος από τις τύψεις ο Μπόρις έχει κλειστεί σε μοναστήρι. Όταν όμως ο Φιόντορ πεθαίνει, ξεσπά αναρχία και ο λαός πεινάει. Τότε οι φτωχοί πολίτες θα ζητήσουν από τον Γκοντουνώφ να γίνει Τσάρος, κάτι που δέχεται απρόθυμα γονατίζοντας μπροστά στον Θεό και προσπαθώντας να κάνει το καλύτερο για τον λαό του.

Έξι χρόνια αργότερα ο νεαρός μοναχός Γκρέγκορυ Οτρέπιεφ θα ακούσει από τον μοναχό Πίμεν να κατηγορεί τον Γκοντούνοφ για την δολοφονία του Τσάρεβιτς που έγινε στο Ούλιχ, όταν ζούσε εκεί. Τότε θα αποφασίσει να εγκαταλείψει το μοναστήρι και να πάρει εκδίκηση στο όνομα του. Θα ταξιδέψει με δύο μοναχούς, τον Βαρλαάμ και τον Μισαήλ. Όταν όμως τον αναζητήσει η τσαρική αστυνομία, θα καταφύγει στην Πολωνία και να παραστήσει τον Ντμίτρι σφετεριζόμενος τον θρόνο. Εκεί θα τον ερωτευτεί η πριγκίπισσα Μαρίνα Μνίσεκ και δεν θα διστάσει να συμμαχήσει μαζί του για να αποκτήσει εξουσία. Ο Ιησουίτης Ραγκόνι την διατάζει να κάνει τέτοιο γάμο μόνο αν ο Γκρέγκορυ της υποσχεθεί ότι θα επιβάλει την Ρωμαιοκαθολική πίστη στην Ρωσία. Εν τω μεταξύ ο Μπορίς Γκοντουνόφ είναι στεναχωρημένος που δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να βελτιώσει την κατάσταση του λαού του. Σε μια πλατεία έξω από τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βασιλείου οι φτωχοί συγκεντρώνονται για ελεημοσύνη. Βγαίνοντας από την Εκκλησία ο Γκοντούνωφ θα ζητήσει από έναν «δια Χριστόν σαλό» να προσευχηθεί για αυτόν, αλλά εκείνος θα αρνηθεί κατηγορώντας τον για φόνο.

Όμως οι αναμνήσεις του εγκλήματος και οι φήμες για έναν «αναστημένο» Ντμίτρι, που καλλιεργεί πρώτα ο σύμβουλος του Σούιτσι, και αργότερα ο αφιχθείς Πίμεν θα οδηγήσουν τον Γκουντόνοφ στην τρέλα. Πιστεύοντας ότι έρχεται το τέλος του χρίζει τον γιο του για διάδοχο. Στην Ρωσία ξεσπούν έκτροπα και ο Βαρλαάμ και ο Μισαήλ που έχουν φτάσει στην Άγια Πετρούπολη θα παροτρύνουν το πλήθος να επαναστατήσει ενάντια στον σατανικό Μπόρις και ο λαός εκείνος προκαλεί έκτροπα. Ο λαός υποδέχεται τον σφετεριστή πιστεύοντας ότι είναι ο Ντμίτρι που θα τους σώσει. Ο Γκρέγκορυ θα ανακηρυχτεί καινούργιος Τσάρος που θα υποσχεθεί ότι θα τους φέρει καλοτυχία. Μόνο ο σαλός θα μείνει πίσω θρηνώντας το πικρό πεπρωμένο της Ρωσίας.

ΒΕΡΕΝΙΚΗ ΤΟΥ ΡΑΚΙΝΑ

Bérénice (1670)

Ο Ρακίνας ή Ζαν Ρασίν (Jean Racine, 22 Δεκεμβρίου 1639 - 21 Απριλίου 1699) ήταν Γάλλος δραματουργός, ένας από τους τρεις μεγάλους θεατρικούς συγγραφείς στη Γαλλία του 17ου αιώνα (μαζί με τον Μολιέρο και τον Πιέρ Κορνέιγ) και σημαντική προσωπικότητα της δυτικής λογοτεχνικής παράδοσης.

Η «Βερενίκη», πεντάπρακτη τραγωδία, γραμμένη σε αλεξανδρινό στίχο απ’ τον Ρακίνα έκανε την πρεμιέρα της στο Παρίσι, στο «Οτέλ ντε Μπουργκόν», με πρωταγωνίστρια τη νέα τότε βεντέτα Μαρί Σανμελέ.

Υπόθεση: Στο έργο -ένα έργο χωρίς ουσιαστικά πλοκή, επικεντρωμένο στο λόγο- ο νέος ρωμαίος αυτοκράτορας Τίτος είναι ερωτευμένος με την βασίλισσα της Παλαιστίνης Βερενίκη που βρίσκεται στην Ρώμη και με την οποία ερωτευμένος είναι και ο φίλος του Αντίοχος, βασιλιάς της Κομμαγήνης -στην Ρώμη κι αυτός.

Ο Τίτος μόλις έχει ανεβεί στο θρόνο μετά το θάνατο του πατέρα του Βεσπασιανού και όλοι πιστεύουν πως είναι πια ελεύθερος να παντρευτεί την αγαπημένη του. Αλλά για την κοινή γνώμη της Ρώμης ο γάμος αυτός με μία ξένη βασίλισσα είναι ανεπιθύμητος. Ο αυτοκράτορας υποκύπτει στο καθήκον απέναντι στο λαό του και στέλνει το φίλο του Αντίοχο να ενημερώσει την Βερενίκη πως δεν μπορεί να την παντρευτεί. Εκείνη, γνωρίζοντας τον έρωτα και του Αντίοχου προς αυτή, δεν το πιστεύει. Μέχρι που της το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Τίτος. Η Βερενίκη, τελικά, αρνείται και τους δυο. Και, παρά τις ικεσίες του Τίτου να μείνει, φεύγει απ’ την Ρώμη, όπως κι ο Αντίοχος. Ο Τίτος μένει μόνος να κυβερνήσει την αυτοκρατορία του.

Το έργο μεταδόθηκε για πρώτη φορά από την εκπομπή «Το θέατρο της Τετάρτης» τον Μάρτιο του 1979

Μετάφραση: Στράτος Σφέτσας

Ραδιοσκηνοθεσία: Κωστής Λειβαδέας

Μουσική επιμέλεια: Γιώργος Παπαδάκης

Παίζουν οι ηθοποιοί: Αλεξάνδρα Λαδικού, Πέτρος Φυσσούν, Δημήτρης Κοντογιάννης, Νόρα Κατσέλη, Χρήστος Κατσιγιάννης, Λευτέρης Ελευθεριάδης, Χριστόφορος Μπουμπούκης.

Επιμέλεια εκπομπής: Μάρα Καλούδη

ΟΤΕ ΟΙ ΕΝΔΟΞΟΙ ΜΑΘΗΤΑΙ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΝΤΑΝΟΥ

από το έργο του  ΤΖΙΟΒΑΝΙ ΠΑΠΙΝΙ "Η ιστορία του Χριστού"

Storia di Cristo (1921) Giovanni Papini  

Ότε οι ένδοξοι μαθηταί 
εν τω νιπτήρι εφωτίζοντο,
τότε Ιούδας ο δυσεβής, 
φιλαργυρίαν νοσήσας, εκοτίζετο·
και ανόμοις κριταίς
σε τον δίκαιον κριτήν παραδίδωσι.
Βλέπε, χρημάτων εραστά,
τον δια ταύτα αγχόνη χρησάμενον·
φεύγε ακόρεστον ψυχήν
την διδασκάλω τοιαύτα τολμήσασαν.
Ο περί πάντων αγαθός,
Κύριε, δόξα σοι.

Υπόθεση: Ο Ιούδας απομονώνεται από τον Ιησού και τους άλλους μαθητές και τότε βρίσκει να κάθετε δίπλα του ένας άγνωστος νέος άντρας με πρόωρα γερασμένο πρόσωπο. Ο άγνωστος γνωρίζει λεπτομέρειες από τα όσα έχουν γίνει μέχρι τότε ανάμεσα στους μαθητές και θα αρχίσει μια συζήτηση ώστε ο Ιούδας να πάρει μια μεγάλη απόφαση ... 

Παίζουν οι ηθοποιοί: Γιάννης Φέρτης, Πέτρος Φυσσούν, Δημήτρης Κοντογιάννης.

Τζιοβάνι Παπίνι (1881-1956): Ιταλός κριτικός της λογοτεχνίας, φιλόσοφος, μυθιστοριο-γράφος και ποιητής. Γεννήθηκε στη Φλωρεντία από άθεο πατέρα. Παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας και ιατρικής στις αντίστοιχες σχολές του Ινστιτούτου Ανωτάτων Σπουδών Φλωρεντίας, αλλά ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη δημοσιογραφία, τη λογοτεχνία και τη συγγραφή. Έγραψε δεκάδες μελέτες και άρθρα και πάνω από 60 βιβλία! Ενώ αρχικά ήταν σοσιαλιστής επαναστάτης, βαθμιαία έγινε πιστός χριστιανός, με πρωτοποριακό νου και οξεία κρίση στα θεολογικά θέματα. Σπουδαία έργα του είναι τα "Γράμματα στην Ανθρωπότητα" (1953), "Αυγουστίνος", "ο Διάβολος" κ.ά. Ασφαλώς το σπουδαιότερο που τον καθιέρωσε είναι "Η Ιστορία του Χριστού". Για το βιβλίο αυτό ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος έγραψε ότι "ο Παπίνι ανήκει στα ευγενέστερα πνεύματα του αιώνα μας που έγραψε έναν απ' τους καλύτερους βίους του Ιησού Χριστού".