ΜΠΟΡΙΣ ΓΚΟΥΝΤΟΥΝΟΦ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΠΟΥΣΚΙΝ

  Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν
Boris Godunov -Aleksandr Sergeevich Pushkin (1825)

Σκηνοθεσία: Άννα Ντεβάρη
Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Βιβέτ Κακλαμάνη
Μουσική επιμέλεια: Σάκης Τσιλίκης
Επιμέλεια ήχων: Δόμνα Ακατογλίδου
Ρύθμιση ήχου: Νίκος Χανιώτης
Παραγωγή: Δημήτρης Φραγκουδάκης
Οργάνωση παραγωγής: Βίκυ Μουνδρέα

Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί: Δημήτρης Ζακυνθινός, Ηλίας Λογοθέτης, Γιώργος Οικονόμου,  Μάνος Κατράκης (Μπορίς Γκοντουνόφ), Τώνης Ιακωβάκης, Πέτρος Φυσούν, Γιώργος Νέζος, Γιώργος Μετσόλης, Πάνος Νικολαϊδης, Άννα Μαρκάκη, Θεόδωρος Δημήτριεφ, Μαρίνα Ταβουλάρη, Σωτήρης Τσόγκας, Δημήτρης Αρώνης, Μάνος Τσιλιμίδης, Τιτίκα Βλαχοπούλου, Νίκος Δενδρινός.

Πριν από τον Πούσκιν δεν είχε γραφτεί ούτε μια αυθεντική ρωσική τραγωδία. Σ' ένα γράμμα στο φίλο του Βιαζέμφσκι το 1823, ο Πούσκιν διαπιστώνει απογοητευμένος: «Δεν έχουμε θέατρο». Θέλει να γράψει ένα θεατρικό έργο, του λείπει όμως το θέμα. Γρήγορα όμως το βρίσκει στην Ιστορία της Ρωσίας του Καραμζίν που εκδίδεται σε δώδεκα τόμους την άνοιξη του 1824. Για έναν ολόκληρο χρόνο μελετά την ιστορία του Καραμζίν και τα παλιά αυθεντικά χρονικά. Σ' αυτά περιγράφεται ο σφετερισμός του θρόνου της Ρωσίας από τον Μπορίς Γκοντουνόφ που δολοφονεί τον διάδοχο του θρόνου Δημήτριο (1598-1601) για να πάρει τη θέση του. Ο Πούσκιν δανείστηκε από την ιστορία του Καραμζίν όχι μόνο τις χρονολογίες αλλά και όλα τα πρόσωπα που πήραν μέρος σ' αυτές τις δολοπλοκίες της εποχής, την εποχή των ταραχών όπως ονομάστηκε.

Η τραγωδία του Πούσκιν εκδόθηκε το 1831 αλλά απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του από τις τσαρικές αρχές μέχρι το 1866. Στο θέατρο ανεβάστηκε για πρώτη φορά το 1870 ενώ ο Μουσόρσκι γράφει τη μουσική του έργου στην Όπερα. Από τότε μέχρι σήμερα το έργο συνεχίζει να ανεβαίνει στα θέατρα και στις λυρικές σκηνές όλης της Ευρώπης.

Ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» αποτελεί μια πραγματική πινακοθήκη χαρακτήρων της αυλής, του λαού και του κλήρου. Στην Ελλάδα η παράσταση ανεβάστηκε δύο φορές.

Yπόθεση: Ο ΜπορίςΓκοντουνόφ κυβέρνησε από το 1598 μέχρι το 1605. Το 1591 ο Γκοντουνώφ δολοφόνησε τον Ντμίτρι, τον γιο του Ιβάν του Τρομερού και διάδοχο στον Ρωσικό θρόνο. Ο ανίσχυρος αδελφός του Ντμίτρι, Φιόντορ έγινε Τσάρος και ο Γκοντουνώφ ορίσθηκε αντιβασιλέας. Κυνηγημένος από τις τύψεις ο Μπόρις έχει κλειστεί σε μοναστήρι. Όταν όμως ο Φιόντορ πεθαίνει, ξεσπά αναρχία και ο λαός πεινάει. Τότε οι φτωχοί πολίτες θα ζητήσουν από τον Γκοντουνώφ να γίνει Τσάρος, κάτι που δέχεται απρόθυμα γονατίζοντας μπροστά στον Θεό και προσπαθώντας να κάνει το καλύτερο για τον λαό του.

Έξι χρόνια αργότερα ο νεαρός μοναχός Γκρέγκορυ Οτρέπιεφ θα ακούσει από τον μοναχό Πίμεν να κατηγορεί τον Γκοντούνοφ για την δολοφονία του Τσάρεβιτς που έγινε στο Ούλιχ, όταν ζούσε εκεί. Τότε θα αποφασίσει να εγκαταλείψει το μοναστήρι και να πάρει εκδίκηση στο όνομα του. Θα ταξιδέψει με δύο μοναχούς, τον Βαρλαάμ και τον Μισαήλ. Όταν όμως τον αναζητήσει η τσαρική αστυνομία, θα καταφύγει στην Πολωνία και να παραστήσει τον Ντμίτρι σφετεριζόμενος τον θρόνο. Εκεί θα τον ερωτευτεί η πριγκίπισσα Μαρίνα Μνίσεκ και δεν θα διστάσει να συμμαχήσει μαζί του για να αποκτήσει εξουσία. Ο Ιησουίτης Ραγκόνι την διατάζει να κάνει τέτοιο γάμο μόνο αν ο Γκρέγκορυ της υποσχεθεί ότι θα επιβάλει την Ρωμαιοκαθολική πίστη στην Ρωσία. Εν τω μεταξύ ο Μπορίς Γκοντουνόφ είναι στεναχωρημένος που δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να βελτιώσει την κατάσταση του λαού του. Σε μια πλατεία έξω από τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βασιλείου οι φτωχοί συγκεντρώνονται για ελεημοσύνη. Βγαίνοντας από την Εκκλησία ο Γκοντούνωφ θα ζητήσει από έναν «δια Χριστόν σαλό» να προσευχηθεί για αυτόν, αλλά εκείνος θα αρνηθεί κατηγορώντας τον για φόνο.

Όμως οι αναμνήσεις του εγκλήματος και οι φήμες για έναν «αναστημένο» Ντμίτρι, που καλλιεργεί πρώτα ο σύμβουλος του Σούιτσι, και αργότερα ο αφιχθείς Πίμεν θα οδηγήσουν τον Γκουντόνοφ στην τρέλα. Πιστεύοντας ότι έρχεται το τέλος του χρίζει τον γιο του για διάδοχο. Στην Ρωσία ξεσπούν έκτροπα και ο Βαρλαάμ και ο Μισαήλ που έχουν φτάσει στην Άγια Πετρούπολη θα παροτρύνουν το πλήθος να επαναστατήσει ενάντια στον σατανικό Μπόρις και ο λαός εκείνος προκαλεί έκτροπα. Ο λαός υποδέχεται τον σφετεριστή πιστεύοντας ότι είναι ο Ντμίτρι που θα τους σώσει. Ο Γκρέγκορυ θα ανακηρυχτεί καινούργιος Τσάρος που θα υποσχεθεί ότι θα τους φέρει καλοτυχία. Μόνο ο σαλός θα μείνει πίσω θρηνώντας το πικρό πεπρωμένο της Ρωσίας.

ΟΙ ΟΜΗΡΟΙ του Λουκή Ακρίτα

Ο Αη Λαός, πίνακας του λαϊκού ζωγράφου Θέμη Τσιρώνη

 Αγαπητοί φίλοι του radio-theatre, καλησπέρα σας! 

Απόψε έχουμε τη χαρά να σας παρουσιάσουμε για πρώτη φορά έργο του γνωστού λογοτέχνη Λουκή Ακρίτα.

Έχει τον τίτλο ΟΙ ΟΜΗΡΟΙ και είναι το μοναδικό θεατρικό του έργο που έχει ηχογραφηθεί για το ραδιόφωνο. Από την άποψη αυτή η σημερινή ανάρτηση διακρίνεται για την διπλή "μοναδικότητά της" 

Στην αρχή του ηχητικού αρχείου ακούγεται ο σκηνοθέτης Μήτσος Λυγίζος να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ  ΠΛΑΪ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΘΕΑΤΡΟ απ' όπου και το παρακάτω σημείωμα:

"Η μορφή και τα εκφραστικά μέσα ΤΩΝ ΟΜΗΡΩΝ είναι βγαλμένα από τις λαϊκές ρίζες του θεάτρου δηλ από την ανάγκη εκείνη που συναθροίζει κάποια στιγμή τους ανθρώπους γύρω από έναν βωμό ή σε κάποια χωριάτικη πλατεία για να πουν ό, τι σημαντικότερο έχουν αποκομίσει από τη ζωή. Για να κάνουν οι ίδιοι την πείρα τους παραμύθι. Για να δουν τα παθήματά τους καμωμένα λαϊκή γιορτή. Ένα είδος εκκλησιαστικής λειτουργίας χωρίς θρησκευτικό χαρακτήρα, ένα είδος πανηγυριού χωρίς πιοτό και ξεφάντωμα. Κάτι που ανιστοράει πράματα για τους ίδιους, θυμίζει τους γονιούς τους, θυμίζει τους παππούδες τους και τους πατεράδες των  παππούδων τους και όλο το γένος των συγγενών τους που λέγονται Έλληνες. Είναι λοιπόν ένα πανηγύρι χωριάτικο ΟΙ ΟΜΗΡΟΙ, ένα παραμύθι που το σκάρωσε κάποιος -μπορεί και συγχωριανός τους- που τα λέει όλα εκεί μέσα με νόημα και σταράτα για να τα νιώσουν όλοι. Να όπως σπάνε στην πέτρα το κρομύδι και γίνεται γλυκό στη γεύση, όπως κόβουν στον κάμπο τη ζαχαρωμένη ντομάτα και την δαγκώνουν χωρίς αλάτι και είναι γλυκιά σα μέλι της κερήθρας. Έτσι απλά τα νιώθουν κι όλοι όσοι τα ακούνε. Δεν ξεχωρίζουν αν τα έγραψε κάποιος. Αυτό δεν το σκέφτονται. Είναι τόσο απλά που δεν χρειάζεται να είναι κάνεις σπουδαγμένος για να τα γράψει. Θα μπορούσαν και οι ίδιοι να τα έχουν γραμμένα ή να τα έχουν ιστορήσει σε κάποιον που να είχε την ώρα να τα ρίχνει στο χαρτί. Είναι δικά τους λόγια, δίκες τους σκέψεις, δικά τους τα θύματα δικός τους τρόπος να τα στοράνε. Μα κι ολάκερη η ιστορία δίκια τους είναι δεν είναι καν ιστορία είναι η ζωή τους ……………………..γιατί κι αυτοί τα ιδία τράβηξαν από τον ξένο καταχτητή που πάτησε το χωριό τους τα ιδία και οι πατέρες και οι παππούδες και οι προπάπποι τους…." 

 Ο Λουκής Ακρίτας γεννήθηκε το 1909 στην Μόρφου της Κύπρου και αφού αποφοίτησε, το 1925, από το Παγκύπριο Γυμνάσιο, σπούδασε στο Διδασκαλείο Λευκωσίας. Εργάστηκε για δύο χρόνια ως δάσκαλος στην Κύπρο δημοσιεύοντας παράλληλα διάφορα κείμενα του στην εφημερίδα Χρόνος. Το 1930 ήρθε στην Αθήνα, ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και υπήρξε πολιτικός συντάκτης...Βαθιά δημοκράτης, διακρίθηκε για την αντιστασιακή δράση και την πολιτική του πορεία τις δεκαετίες ’50, ’60....Ο Λουκής Ακρίτας έγραψε πολλά διηγήματα, μυθιστορήματα και θεατρικά έργα και καθιερώθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους νεοέλληνες πεζογράφους. .... Η βαθιά δημοκρατικότητα, το ελεύθερο πνεύμα και η φιλοπατρία του διαπνέουν το έργο του και είναι διάχυτα σε εκδόσεις της εφημερίδας «Πρωϊνή» της Λευκωσίας, στα περιοδικά «Πάφος» και «Κυπριακά Γράμματα»...(περισσότερα)

Παίζει ένας μεγάλος αριθμός ηθοποιών κι ανάμεσά τους ο Μάνος Κατράκης, ο Φοίβος Ταξιάρχης, ο Καρούζος, ο Στέφανος Ληναίος, ο Λουκιανός Ροζάν, η Όλγα Τουρνάκη, η Λουΐζα Ποδηματά,η Ρίτα Μουσούρη κ.ά. 
Τη μουσική έχει γράψει ο Γιάννης Μαρκόπουλος, την ραδιοφωνική προσαρμογή ο Νίκος Φώσκολος και την ραδιoσκηνοθεσία ο Μήτσος Λυγίζος.

      ( ηχογράφηση του 1965 για ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ)

ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ ΤΟΥ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Demons by Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky (1872)

Yπόθεση: Σε μια μικρή πόλη, μια παρέα νεαρών ανδρών συγκεντρώνεται γύρω από τον διανοούμενο πρώην δάσκαλό της κι ονειρεύεται ν' αλλάξει τον κόσμο. Μόνο η καταστροφή του παλιού κόσμου, του βουτηγμένου στη διαφθορά και την ακολασία, μπορεί να σημάνει μια ελπίδα για την αποπροσανατολισμένη τους γενιά. Με τη συμβολή ενός «Σωτήρα», η αγωνιστική ορμή της ομάδας θα παρασύρει στην καταστροφή όσους αθώους γρήγορα πίστεψαν στο όραμα μιας καλύτερης ζωής. Δώδεκα άνθρωποι παλεύουν για την εξουσία αλλά και τη σωτηρία του μυαλού τους. Όταν τα αισθήματα χαθούν κι η απελπισία επικρατήσει, τα όπλα θα δώσουν τη λύση. 

Όταν το 1871 πρωτοδημοσιεύτηκαν οι "Δαιμονισμένοι", το κατεξοχήν πολιτικό και προφητικό μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι, θύελλα αντιδράσεων ξέσπασε στους λογοτεχνικούς και πολιτικούς (κατά κύριο λόγο στους επαναστατικούς) κύκλους της Ρωσίας. Μια τεράστια συζήτηση άνοιγε κι ένας πόλεμος κηρυσσόταν εναντίον του "μεταμελημένου" πρώην θανατοποινίτη και πρώην κατάδικου της Σιβηρίας. Τα γεγονότα που βρήκαν απήχηση στο μυθιστόρημα ήταν η «υπόθεση Νιετσάγεφ», η δραστηριότητα της οργάνωσης «Λαϊκή εκδίκηση» κι η δολοφονία από πέντε μέλη της του φοιτητή της Γεωπονικής Ακαδημίας Ι. Ι. Ιβανόφ. Το ενδιαφέρον του Ντοστογιέφσκι τράβηξαν οι ιδεολογικές και οργανωτικές αρχές των μηδενιστών, οι συνεργοί στο έγκλημα και η προσωπικότητα του αρχηγού τους Σ. Γ. Νιετσάγεφ. Το πλούσιο πραγματολογικό υλικό του το προσέφεραν η επαναστατική βιβλιογραφία, οι εφημερίδες της εποχής και τα πρακτικά της πολύκροτης δίκης -της πρώτης μέχρι τότε ανοιχτής πολιτικής δίκης-, οι απολογίες και τα πολιτικά μανιφέστα των κατηγορουμένων.
Το ιδεολογικό υπόβαθρο, λίγο ως πολύ, ο συγγραφέας το γνώριζε. Ο λογοτεχνικός κόσμος του Ντοστογιέφσκι είναι ταραγμένος, ανησυχητικός, καταστροφικός. Θα έλεγε κανείς ότι η «απλή ζωή» φέρνει στον συγγραφέα πλήξη. Το ενδιαφέρον του κεντρίζεται από τη στιγμή που θα εκδηλωθούν τα παράδοξα της ψυχής, από τη στιγμή που οι ήρωές του θα αφήσουν το τέρας της ψυχής να αναδυθεί και να τους τραβήξει τελεσίδικα στα βάθη της αβύσσου. Κατεξοχήν μαχόμενος συγγραφέας, θέλει να καταλάβει και να πάρει θέση. Γι' αυτό ίσως και δίνει ελάχιστη σημασία στην "καλολογία" της γλώσσας, που συχνά η δυσκολία της έγκειται στο ανορθόδοξο της σύνταξης, αυτοσχέδιας και εσφαλμένης κάποιες φορές. Η βασική του μέριμνα είναι το νόημα. Το νόημα που προσπαθούν να «διαβάσουν», πάλι και πάλι, οι καινούργιες γενιές κριτικών και ιστορικών της λογοτεχνίας, προσθέτοντας κι από λίγο στον τεράστιο όγκο της βιβλιογραφίας για τον Ντοστογιέφσκι, και προσπαθούν να αποδώσουν οι ανά τον κόσμο μεταφραστές του προσαρμοζόμενοι στις απαιτήσεις της ζωντανής, εξελισσόμενης γλώσσας.

Οι «Δαιμονισμένοι», από τα πιο πολιτικοποιημένα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι, γράφτηκε το 1870-71. Είναι ένα έργο που δεν εξερευνά μόνο το βάθος της ανθρώπινης ψυχής, αλλά είναι ταυτόχρονα και μια ουσιαστική μαρτυρία της ζωής στην τσαρική Pωσία του τέλους του 19ου αιώνα. Είναι η εποχή της έντονης πολιτικοποίησης της ρωσικής κοινωνίας, η εποχή των μεγάλων ιδεολογικών συγκρούσεων. H εποχή των δυτικιστών-φιλελεύθερων, των σλαβόφιλων, των μηδενιστών (όπως αποκαλείτο η ριζοσπαστική ακραία επαναστατική τάση) του Μπακούνιν και του Νιετσάγεφ. Διώξεις, πολιτικοί φόνοι, ένας από αυτούς περιγράφεται και στο βιβλίο (Πιοτρ Βερχοβένσκι-Σάτοφ), παθιασμένοι έρωτες και παθιασμένες ηρωΐδες, κρυφές ζωές και συγκλονιστικές εξομολογήσεις.

 Hχογράφηση 1966  -    διάρκεια (3:21:40)

Διασκευή: Αλμπέρτ Καμύ

Σκηνοθεσία: Μήτσος Λυγίζος

Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Μανώλης Σκουλούδης

Μουσική επιμέλεια: Αργυρώ Μεταξά

Επιμέλεια ήχων: Στέλιος Γιαννακόπουλος

Ρύθμιση ήχου: Νίτσα Λονγκή

 
Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί: Καρούσος, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Μαρία Αλκαίου, Πέτρος Φυσσούν, Γρηγόρης Βαφειάς, Τίτος Βανδής, Βασίλης Κανάκης, Στέφανος Ληναίος, Μάνος Κατράκης, Άννα Ραπτοπούλου, Νέλη Αγγελίδου, Δημήτρης Χατζημάρκος, Άννα Συνοδινού, Γιώργος Λευτεριώτης, Ιορδάνης Μαρίνος, Αντιγόνη Βαλάκου, Δάνης, Νίκος Χατίσκος, Σπύρος Καλογήρου. 

ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ (Μιχαήλ Πλατώνοφ) του Άντον Τσέχοφ

Μεγαλόσχημοι έρωτες, συζητήσεις για χρέη και γραμμάτια, ποτό, πλήξη και μονοτονία συνθέτουν το σκηνικό της ζωής των καλεσμένων στη βεράντα της γοητευτικής χήρας Άννας Πετρόβνα. Μέχρι την άφιξη του νεαρού δάσκαλου Πλατόνοφ, που θα λειτουργήσει καταλυτικά στη λιμνάζουσα καθημερινότητα των υπολοίπων.

Όμως, το φως που εκπροσωπούσε άλλοτε ο γοητευτικός ήρωας φαίνεται τώρα να θαμπώνει, αφού ο Πλατόνοφ σπαταλά τον καιρό του διασκεδάζοντας με τις αδυναμίες των άλλων και βάζοντας σε δοκιμασία τις δικές του.

Τέσσερις γυναίκες θα βρεθούν στη δίνη της γοητείας του. Το επικίνδυνο παιχνίδι του θα έχει αναπόφευκτες συνέπειες για όλους.

Στο πρώιμο έργο του Πλατόνοφ, ο Τσέχοφ προετοιμάζει και επεξεργάζεται τα κυρίαρχα θεματικά μοτίβα που θα τον απασχολήσουν στο μέλλον.

Οι ήρωές του οδηγούνται από τα πάθη, τις αδυναμίες και τα ελαττώματα της ανθρώπινης φύσης, οι προσδοκίες διαψεύδονται από την πράξη, η ζωή παγιδεύεται σε μια ατελέσφορη αναζήτηση ευτυχίας. Κωμικότητα και δραματικότητα εναλλάσσονται χωρίς διακοπή, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην πραγματική ζωή.

Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή Νίκου Γκάτσου

Παίζουν οι ηθοποιοί: Γιώργος Νέζος, Νίκος Χατζίσκος, Πέτρος Φυσούν, Αλέκα Κατσέλη, Κάκια Αναλυτή, Παντελής Ζερβός, Φοίβος Ταξιάρχης, Μιχαήλ Μαραγκάκης, Αντιγόνη Βαλάκου, Μάνος Κατράκης, Γιάννης Αργύρης, Ελένη Ρήγα, Κώστας Ρηγόπουλος, Κώστας Μπάκας, Νόντας Καστανάς, Μαρίκα Κοτοπούλη, Γιώργος Πλούτης.