ΞΥΠΝΑ ΒΑΣΙΛΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΨΑΘΑ

Ξύπνα, Βασίλη είναι ο τίτλος θεατρικής κωμωδίας του Δημήτρη Ψαθά, η οποία στη συνέχεια διασκευάστηκε και κινηματογραφήθηκε από την Φίνος Φιλμ το 1969 σε σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη, με πρωταγωνιστές τους Γιώργο Κωνσταντίνου, Αλέκο Αλεξανδράκη και Έλενα Ναθαναήλ.

Υπόθεση:  Ο Βασίλης Βασιλάκης (Γιώργος Κωνσταντίνου) είναι ένας χαμηλόμισθος υπάλληλος ενός εκδοτικού οίκου. Εντούτοις, οι πεποιθήσεις του είναι ιδιαίτερα συντηρητικές και δείχνει υπερβολικό σεβασμό στην προϊστάμενό του, κα Φαρλάκου (Τασσώ Καββαδία). Για το λόγο αυτό, έρχεται συχνά σε αντιπαράθεση με το συνάδελφό του Μάνο Αποστόλου (Αλέκο Αλεξανδράκη), ο οποίος έχει εκ διαμέτρου αντίθετες αντιλήψεις. Εξάλλου, ο Βασίλης προσπαθεί να λύσει το οικονομικό του πρόβλημα αγοράζοντας λαχεία, όμως δεν έχει τύχη.

Ο ποιητής Τιμολέων Φανφάρας (Γιώργος Μιχαλακόπουλος) συνεργάζεται με τον εκδοτικό οίκο και χαίρει της εκτίμησης της κας Φαρλάκου και του Βασίλη, όχι όμως και του Μάνου. Έτσι ο Μάνος, ο οποίος αρθρογραφεί σε μια φιλοαριστερή εφημερίδα, καταφέρεται εναντίον του ποιητή με περιφρονητικούς χαρακτηρισμούς. Αυτό έχει ως συνέπεια την απόλυσή του.

Η Ντίνα (Έλενα Ναθαναήλ), αδερφή του Βασίλη, μαζί με τη μητέρα τους (Ελένη Ζαφειρίου), καταφθάνουν από το χωριό στην Αθήνα μετά από ένα επεισόδιο που είχε η Ντίνα με τον κοινοτάρχη. Με αφορμή αυτό το περιστατικό, ο Βασίλης ανακαλύπτει προς φρίκη του ότι η αδελφή του έχει αναρχική δραστηριότητα. Εξοργίζεται, δε, ακόμα περισσότερο όταν μαθαίνει ότι η Ντίνα έχει συνάψει δεσμό με το Μάνο και σκοπεύει να τον παντρευτεί.

Τελικά, ο Μάνος όχι μόνο γίνεται γαμπρός του Βασίλη, αλλά καταφέρνει να κάμψει τις συντηρητικές του πεποιθήσεις και να τερματίσει τη μανία του με την αγορά λαχείων. Έτσι, ο Βασίλης αποφασίζει να ζητήσει επιτακτικά αύξηση από την προϊστάμενό του, η οποία όμως αρνείται και στη συνέχεια τον απολύει.

Στο μεταξύ, ο Μάνος αγοράζει ένα λαχείο από έναν επίμονο λαχειοπώλη τον οποίο έδιωξε ο Βασίλης, και το λαχείο αυτό κερδίζει ένα μεγάλο ποσό. Αυτή η ειρωνεία της τύχης επιδρά πολύ άσχημα στην ψυχολογία του Βασίλη, που καταλήγει στο φρενοκομείο, νομίζοντας ότι είναι κόκκορας. Από την άλλη, ο απότομος πλουτισμός μεταβάλλει τις αντιλήψεις του Μάνου και της Ντίνας, που αποκτούν νοοτροπία και συμπεριφορά βαθύπλουτων.

Μετά την αποθεραπεία του, ο Βασίλης επισκέπτεται την αδερφή του και το γαμπρό του, που έχουν αλλάξει εντελώς τρόπο ζωής. Όμως, όταν βλέπει ότι έχουν γίνει συνέταιροι με την κα Φαρλάκου και τον ποιητή Φανφάρα, το σοκ είναι τόσο ισχυρό που επαναφέρει μέσα του την ταυτοπροσωπία με τον κόκκορα.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Γιώργος Κωνσταντίνου, Ελενα Ναθαναήλ, Αλέκος Αλεξανδράκης, Γιώργος Τσιτσόπουλος, Ελένη Ζαφειρίου, Τασσώ Καββαδία, Περικλής Χριστοφορίδης, Χρήστος Δοξαράς, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Νάσος Κεδράκας, Γιούλη Σταμουλα΄κη, Αγγελος Μαυρόπουλος, Κοκκά Στυλιανού, Εύα Φρυδάκη, Ανθή Γούναρη, Σωτήρης Τζεβελέκος, Λόλα Μαζαράκη, Δημήτρης Κουκής.
 

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι

Αγία Πετρούπολη, σωτήριον έτος 1866. Ένα διπλό φονικό διαπράττεται. Θύματα: μια γριά τοκογλύφος και η ανυπεράσπιστη αδερφή της. Δράστης: ο Ρασκόλνικωφ, ένας πρώην φοιτητής, που διακατέχεται από την ιδεοληψία ότι είναι «υπεράνθρωπος» και ότι δικαιούται να εγκληματήσει για το καλό της ανθρωπότητας… Η δράση φέρνει αντίδραση και το έγκλημα επισείει τιμωρία. Ποια θα είναι τιμωρία του; Από πού θα προέλθει; Από το νόμο, με εκφραστή τον ανακριτή Πορφύρη που υποπτεύεται τον ένοχο εξαρχής και τον κυκλώνει με δεξιοτεχνία ήρεμου γηραιού αιλουροειδούς;… ή από τη συνείδησή του, που θα τον καταβάλει όψιμα, μετά τη συνάντησή του με την πόρνη Σόνια, μια αγία αμαρτωλή;

Η ομολογία του δράστη θα είναι αυτόβουλη το αίτημα του παντεπόπτη οφθαλμού για δικαιοσύνη εκπληρώνεται κι επέρχεται η κάθαρση.

Ένα από τα κορυφαία έργα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1821-1881). Αστυνομικό θρίλερ με θρησκευτικές, φιλοσοφικές και κοινωνικές διαστάσεις, αποτελεί την πρώτη από τις μεγάλες μυθιστορηματικές συνθέσεις του Ρώσου συγγραφέα, με τον κεντρικό της ήρωα, τον νεαρό δολοφόνο Ρασκόλνικοφ, να κυριεύεται από τις Ερινύες, παλινδρομώντας ανάμεσα στο ορθό και το άδικο, το παράλογο και τη λογική. Μπορεί στα νιάτα του ο Ντοστογιέφσκι να πέρασε μια σύντομη περίοδο αθεϊσμού, αλλά όταν καταδικάστηκε σε καταναγκαστικά έργα στη Σιβηρία για ένα ασήμαντο πολιτικό αδίκημα, οι πεποιθήσεις του άλλαξαν. Τα δεινά που υπέστη και η στενή του επαφή με τον απλό λαό, τον έπεισαν για την αναγκαιότητα της πίστης. Να πώς σχολίαζε ο ίδιος το νόημα του έργου του: «Εδώ, αναπτύσσεται η συνολική ψυχολογική διαδικασία του εγκλήματος. Ο δολοφόνος βασανίζεται από άλυτα προβλήματα και απρόσμενα συναισθήματα. Θείοι και ανθρώπινοι νόμοι ζητούν να τους καταβληθεί το οφειλόμενο αντίτιμο. Και, στο τέλος, αναγκάζεται να παραδοθεί, ούτως ώστε, παρότι ίσως πεθάνει στη φυλακή, να μπορεί να χαρεί τη συντροφιά των άλλων ανθρώπινων πλασμάτων. Τον οδηγεί σ' αυτό η αίσθηση ότι απομονώθηκε από την υπόλοιπη ανθρωπότητα». Ο Ντοστογιέφσκι εμπνεύστηκε το «Εγκλημα και τιμωρία» από ένα αληθινό περιστατικό. Στα μέσα της δεκαετίας του 1860, ένας φοιτητής είχε δολοφονήσει έναν γέροντα με κίνητρα παρόμοια με του Ρασκόλνικοφ. Ο τελευταίος παρουσιάζεται στο βιβλίο ως ένας απελπισμένος νέος, διωγμένος από το πανεπιστήμιο, ταπεινής καταγωγής, ο οποίος σκοτώνει μια γριά τοκογλύφο που κανείς δεν πρόκειται να πενθήσει, θεωρώντας ότι θα λύσει τα οικονομικά του προβλήματα απαλλάσσοντας και την κοινωνία από ένα άχρηστο μέλος της. Ο Ρασκόλνικοφ πείθει τον εαυτό του ότι έχει δικαίωμα να σκοτώσει, εάν με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζει μια δυνατότητα να εκπληρώσει τον προορισμό του... Φαινομενικά, ο Ρώσος συγγραφέας μιλούσε για τα προβλήματα των νέων αλλά, όπως σημειώνει ο Κωστής Παπαγιώργης στη μελέτη του «Ντοστογιέφσκι», «στην ουσία πλαγιοκοπούσε τη δεσπόζουσα επαναστατική ιδεολογία της εποχής. Χρησιμοποιώντας τον φόνο σε όλες του τις διαστάσεις -από τη ρεαλιστική περιγραφή μέχρι την αστυνομική έρευνα και τη συντριβή- είχε τη μείζονα ευκαιρία να απαντήσει στα κηρύγματα των αντιπάλων δείχνοντας το εσωτερικό δράμα της ιντελιγκέντσια». Δεξιοτέχνης του υποσυνείδητου σε μια εποχή που ο όρος αυτός δεν είχε ακόμα επινοηθεί, ο Ντοστογιέφσκι θέτει τον Ρασκόλνικοφ σε οριακές συνθήκες, κι εστιάζοντας στον εσωτερικό του κόσμο φτάνει ώς τα μύχια της ψυχής του. Το ζωτικό κέντρο του μυθιστορήματός του, άλλωστε, δεν είναι η περιγραφή της αθλιότητας που έβλεπε ο συγγραφέας γύρω του, αλλά η συνείδηση του ήρωα και η ενοχή της.

Όλοι οι ήρωες του έργου -ο δαιμονικός Ρασκόλνικοβ, ο τραγικός Μαρμελάντοβ, η μαρτυρική Σόνια, η βασανισμένη Πουλχερία Αλεξάντροβνα, ο σατανικός Πορφύρης Πετρόβιτς, η υπέροχη Ντούνια Ρομάνοβνα, ο λάγνος Σβιντριγκάιλοβ-, όλοι τους διαχρονικοί ανθρώπινοι τύποι, ζωντανεύουν στις σελίδες του βιβλίου και στέκονται μπροστά μας, είτε έξαλλοι είτε θλιμμένοι είτε σαρκαστικοί• η παρουσία τους δε μας εγκαταλείπει ποτέ, όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει από την πρώτη γνωριμία μας μαζί τους.

Για το ραδιόφωνο: Χρονολογία Ηχογράφησης, 12 Οκτωβρίου 1966 (ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ) ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΒΑΣΤΙΚΟΓΛΟΥ, ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΕΥΘΥΜΙΑΤΟΥ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ, ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΑΡΟΥ ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ, Ακούγονται οι ηθοποιοί: ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΒΡΑΝΑΣ, ΑΓΓΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ΜΙΜΗΣ ΧΡΥΣΟΜΑΛΛΗΣ, ΕΙΡΗΝΗ ΠΑΥΛΟΥ, ΑΛΕΚΟΣ ΟΥΔΙΝΟΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΑ-ΤΖΙΑ ΝΑΣΙΩΤΟΥ, ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΠΕΜΠΕΔΕΛΗ, ΑΘΗΝΑ ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΣΟΥΡΑΣ, ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ, ΖΩΡΑΣ ΤΣΑΠΕΛΗΣ, ΝΤΙΝΟΣ ΔΟΥΛΓΕΡΑΚΗΣ, ΡΕΝΑ ΧΡΙΣΤΑΚΗ, ΒΥΡΩΝ ΣΕΡΡΗΣ, ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΡΑΠΤΗΣ, ΣΤΡΑΤΟΣ ΠΑΧΗΣ, ΝΤΙΝΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΩΓΛΕΡΗΣ, ΒΑΣΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΔΗΣ, ΤΙΤΙΚΑ ΝΙΚΗΦΟΡΑΚΗ, ΑΛΕΞΗΣ ΜΙΓΚΑΣ, ΑΛΕΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΟΣ 

ΜΕΛΟ ΤΟΥ ΑΝΡΙ ΜΠΕΡΝΣΤΑΙΝ

Η λέξη μελό που λέμε και στα ελληνικά όταν μιλάμε για ταινίες με Βούρτση- Ξανθόπουλο, είναι γαλλική. Είναι δε συντόμευση του ελληνογενούς γαλλικού mélodrame που προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό μέλος και το αρχαίο ελληνικό δράμα - δρω. Στο Mélo, λοιπόν, ο Pierre Belcroix και ο Marcel Blanc είναι βιολιστές και παλιοί φίλοι που ζουν στο Παρίσι τη δεκαετία του 1920. Ενώ ο Marcel έχει γίνει διάσημος και ο Pierre δεν έχει, και οι δύο είναι ευχαριστημένοι με τη ζωή τους. Ο Pierre έχει παντρευτεί την επίσης μουσικό Romaine. Ο Marcel ερωτεύεται τη Romaine - Maniche (Μανίτα (!) στα ελληνικά), η οποία αφού περνά από σαράντα κύματα συνειδητοποιεί ότι τους αγαπά και τους δύο και ... τη συνέχεια θα την ακούσετε μόνοι σας.

Στο έργο εκτελείται (και με τις δύο έννοιες) συχνά το θέμα από την πρώτη σονάτα του Brahms για βιολί και πιάνο αλλά τα φάλτσα ξεχνιούνται μετά την υπέροχη συνοδεία του Χατζηδάκη.
Ο Αλεξανδράκης είναι νέος και δυσκολεύεται να παίξει τον ώριμο, ο Κωτσόπουλος είναι ώριμος και δυσκολεύεται να φανεί νεώτερος, η Αρώνη όμως στην καλύτερη ηλικία της, σε μια απίθανη ερμηνεία δίνει με τη φωνή της όλα τα συναισθήματα που νιώθουν και οι τρεις. Στο έργο υπάρχουν κι άλλοι χαρακτήρες που θα τους ξεχάσετε σύντομα.

Το έργο ευτύχησε το 1987 σε μια μαγευτική μεταφορά στη μεγάλη οθόνη από τον μαιτρ Αλέν Ρενέ. (Από αυτή τη μεταφορά και οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενό μας).

Ο Ρενέ έστησε και φώτισε και συμβούλεψε έξοχα τους ηθοποιούς του και κίνησε έξοχα την κάμερα εξωραΐζοντας τους ξιπασμένους μονολόγους και διαλόγους του Μπέρνστάιν. Μια ταινία που κέρδισε δύο βραβεία Σεζάρ και υποψηφιότητες για άλλα έξι. Άμα τη βρείτε κάπου, μη τη χάσετε και γράψτε μας τις εντυπώσεις σας και τις συγκρίσεις.

Αν και ως κοινό του ραδιοφωνικού θεάτρου είστε ασκημένοι στην ενδυματολογία, στη σκηνογραφία, στον φωτισμό και τη σκηνοθεσία, στήνοντας ο καθένας μια διαφορετική παράσταση στο μυαλό του την ώρα που ακούτε το ραδιοφωνικό θέατρο,εμείς προβοκατόρικα
παραθέτουμε αυτές τις φωτογραφίες από την κινηματογραφική μεταφορά του έργου για να σας προκαλέσουμε συγκρούσεις, ερωτηματικά αναθεωρήσεις και συμπεράσματα.

Στο ελληνικό θέατρο τον Πιέρ έπαιξε ο Κώστας Καστανάς, τον Μαρσέλ ο Νίκος Ζιάγκος και την Ρομέν - Ρομανίτα - Μανίτα η Κατερίνα Βασιλάκου στο θέατρο Πανελλήνιον τη σαιζόν 1994-95. (Μετά και από αυτή την πληροφορία περιμένουμε το δικό σας ιδανικό κάστινγκ. Σε ποιους θα δίνατε τους ρόλους;)

Παίζουν: Μαίρη Αρώνη, Αλέκος Αλεξανδράκης, Θάνος Κωτσόπουλος
Μετάφραση και διασκευή για το ραδιόφωνο: Δημήτρης Κωνσταντινίδης
Ηχογράφηση: 1954
Μουσική σύνθεση και εκτέλεση: Μάνος Χατζηδάκης





Την ηχογράφηση προσφέρει στους φίλους του blog ο Γιάννης. Τον ευχαριστούμε θερμά.