ΑΘΗΝΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΑΙ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΡΑΝΤΟΥΝΑ

Η ηχογράφηση του 1968 μεταδόθηκε πρώτη φορά από το Ε.Ι.Ρ στην επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς Ναζί (Οκτώβριος του 1944).

 

Ο νεαρός δικαστικός Γεώργιος Πραντούνας, μετά την επιτυχημένη ανάγνωση της τραγω­δίας του "Αι Ελευθερωμέναι Αθήναι" στο φιλολογικό σαλόνι του λόγιου γιατρού Ταλιαπιέτρα, την εξέδωσε την ίδια χρονιά, το 1830.

 

Υπόθεση: Η πλοκή του δράματος μας μεταφέρει στα μέσα του 3ου αιώνα μ.Χ., όπου οι Γότθοι – βάρβαροι, σκληροί και αιμοβόροι– είχαν κυριεύσει την Αθήνα. Πολλοί από τους Αθηναίους, αναγκάστηκαν να διαφύγουν σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδας, διότι δεν ήθελαν να ζουν υπό το καθεστώς των Γότθων. Μεταξύ τους, βρίσκεται και ο Κλεόδημος, ο οποίος αποφασίζει να επιστρέψει στην πατρίδα του για να την ελευθερώσει. Αποφασισμένος να σκοτώσει τον τύραννο Κνίβα, συνεννοείται με τους συμπολίτες του, καθώς και με τους υπόλοιπους Έλληνες, και οργανώσουν την επανάσταση. Η συνωμοσία, όμως, αποκαλύπτεται στους βαρβάρους από τον φιλάργυρο προδότη Πολέμωνα, και ο Κνίβας χρησιμοποιεί άγρια μέτρα, ούτως ώστε, να εμποδίσει το εγχείρημα των συνωμοτών. Η σύλληψη της γυναίκας του Κλεόδημου Ευάνδρας, και οι απειλές πως θα σκοτώσουν το μοναχογιό τους, δεν αλλάζει το ρου των σχεδίων τους, διότι ο θάνατος για την πατρίδα προβάλλεται ως το ύψιστο καθήκον. Έχοντας στο πλευρό του συμμάχους από όλη την Ελλάδα, ο φιλόπατρις Κλεόδημος ξεκινά για τη μάχη. Τελικά, μετά από δύσκολες και γενναίες προσπάθειες, ο Κνίβας δολοφονείται και η Αθήνα ελευθερώνεται. Την ένδοξη νίκη, ακολουθούν οι συμβουλές του θεού Ερμή σχετικά με το μέλλον των Ελλήνων. Δια στόματος Ερμή, τονίζονται, για ακόμη μια φορά, οι καταστροφικές συνέπειες της διχόνοιας, και προτείνεται  το  πολιτειακό  πρότυπο  της μοναρχίας που θα πρέπει να λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο αυστηρών νόμων για όλους.

Ραδιοφωνική διασκευή: Νίκος Σφυρόερας
Μουσική επιμέλεια: Σοφία Μιχαλίτση
Επιμέλεια ήχων: Δανάη Ευαγγελίου
Ρύθμιση ήχου: Στέφανος Ευαγγελίου
Ραδιοσκηνοθεσία: Κώστας Κροντηράς

Παίζουν οι ηθοποιοί: Ιορδάνης Μαρίνος- Κλεόδημος, Δημήτρης Βεάκης- Λεώστρατος, Τέλης Ζώτος- Δέξιππος, - Βασίλης Παπανίκας-Πολέμων, Γιώργος Μετσόλης-Τύβουλος, Λουκιανός Ροζάν-Καλλίων. Χρήστος Κατσιγιάννης- Απίας, Κάκια Παναγιώτου- Ευάνδρα, Φοίβος Ταξιάρχης- Κνίβας, Ιάκωβος Ψαρράς- Θεοφάνης, Πέρης Παναγιωτόπουλος- Α΄Αγγελιοφόρς, Σπύρος Ολύμπιος- Β΄Αγγελιοφόρος, Κώστας Καφάσης- ένας Πολίτης.

Επιμέλεια εκπομπής: Μάρα Καλούδη.

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Ναδίνα Φωτεινή Παπαναστασίου

Επιβλέπων: Ευαγγελία Λούβη

Το ιστορικό δράμα στην περίοδο της οθωνικής μοναρχίας

το κείμενο της υπόθεσης είναι στις σελ. 120-130

ΜΠΟΡΙΣ ΓΚΟΥΝΤΟΥΝΟΦ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΠΟΥΣΚΙΝ

  Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν
Boris Godunov -Aleksandr Sergeevich Pushkin (1825)

Σκηνοθεσία: Άννα Ντεβάρη
Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Βιβέτ Κακλαμάνη
Μουσική επιμέλεια: Σάκης Τσιλίκης
Επιμέλεια ήχων: Δόμνα Ακατογλίδου
Ρύθμιση ήχου: Νίκος Χανιώτης
Παραγωγή: Δημήτρης Φραγκουδάκης
Οργάνωση παραγωγής: Βίκυ Μουνδρέα

Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί: Δημήτρης Ζακυνθινός, Ηλίας Λογοθέτης, Γιώργος Οικονόμου,  Μάνος Κατράκης (Μπορίς Γκοντουνόφ), Τώνης Ιακωβάκης, Πέτρος Φυσούν, Γιώργος Νέζος, Γιώργος Μετσόλης, Πάνος Νικολαϊδης, Άννα Μαρκάκη, Θεόδωρος Δημήτριεφ, Μαρίνα Ταβουλάρη, Σωτήρης Τσόγκας, Δημήτρης Αρώνης, Μάνος Τσιλιμίδης, Τιτίκα Βλαχοπούλου, Νίκος Δενδρινός.

Πριν από τον Πούσκιν δεν είχε γραφτεί ούτε μια αυθεντική ρωσική τραγωδία. Σ' ένα γράμμα στο φίλο του Βιαζέμφσκι το 1823, ο Πούσκιν διαπιστώνει απογοητευμένος: «Δεν έχουμε θέατρο». Θέλει να γράψει ένα θεατρικό έργο, του λείπει όμως το θέμα. Γρήγορα όμως το βρίσκει στην Ιστορία της Ρωσίας του Καραμζίν που εκδίδεται σε δώδεκα τόμους την άνοιξη του 1824. Για έναν ολόκληρο χρόνο μελετά την ιστορία του Καραμζίν και τα παλιά αυθεντικά χρονικά. Σ' αυτά περιγράφεται ο σφετερισμός του θρόνου της Ρωσίας από τον Μπορίς Γκοντουνόφ που δολοφονεί τον διάδοχο του θρόνου Δημήτριο (1598-1601) για να πάρει τη θέση του. Ο Πούσκιν δανείστηκε από την ιστορία του Καραμζίν όχι μόνο τις χρονολογίες αλλά και όλα τα πρόσωπα που πήραν μέρος σ' αυτές τις δολοπλοκίες της εποχής, την εποχή των ταραχών όπως ονομάστηκε.

Η τραγωδία του Πούσκιν εκδόθηκε το 1831 αλλά απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του από τις τσαρικές αρχές μέχρι το 1866. Στο θέατρο ανεβάστηκε για πρώτη φορά το 1870 ενώ ο Μουσόρσκι γράφει τη μουσική του έργου στην Όπερα. Από τότε μέχρι σήμερα το έργο συνεχίζει να ανεβαίνει στα θέατρα και στις λυρικές σκηνές όλης της Ευρώπης.

Ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» αποτελεί μια πραγματική πινακοθήκη χαρακτήρων της αυλής, του λαού και του κλήρου. Στην Ελλάδα η παράσταση ανεβάστηκε δύο φορές.

Yπόθεση: Ο ΜπορίςΓκοντουνόφ κυβέρνησε από το 1598 μέχρι το 1605. Το 1591 ο Γκοντουνώφ δολοφόνησε τον Ντμίτρι, τον γιο του Ιβάν του Τρομερού και διάδοχο στον Ρωσικό θρόνο. Ο ανίσχυρος αδελφός του Ντμίτρι, Φιόντορ έγινε Τσάρος και ο Γκοντουνώφ ορίσθηκε αντιβασιλέας. Κυνηγημένος από τις τύψεις ο Μπόρις έχει κλειστεί σε μοναστήρι. Όταν όμως ο Φιόντορ πεθαίνει, ξεσπά αναρχία και ο λαός πεινάει. Τότε οι φτωχοί πολίτες θα ζητήσουν από τον Γκοντουνώφ να γίνει Τσάρος, κάτι που δέχεται απρόθυμα γονατίζοντας μπροστά στον Θεό και προσπαθώντας να κάνει το καλύτερο για τον λαό του.

Έξι χρόνια αργότερα ο νεαρός μοναχός Γκρέγκορυ Οτρέπιεφ θα ακούσει από τον μοναχό Πίμεν να κατηγορεί τον Γκοντούνοφ για την δολοφονία του Τσάρεβιτς που έγινε στο Ούλιχ, όταν ζούσε εκεί. Τότε θα αποφασίσει να εγκαταλείψει το μοναστήρι και να πάρει εκδίκηση στο όνομα του. Θα ταξιδέψει με δύο μοναχούς, τον Βαρλαάμ και τον Μισαήλ. Όταν όμως τον αναζητήσει η τσαρική αστυνομία, θα καταφύγει στην Πολωνία και να παραστήσει τον Ντμίτρι σφετεριζόμενος τον θρόνο. Εκεί θα τον ερωτευτεί η πριγκίπισσα Μαρίνα Μνίσεκ και δεν θα διστάσει να συμμαχήσει μαζί του για να αποκτήσει εξουσία. Ο Ιησουίτης Ραγκόνι την διατάζει να κάνει τέτοιο γάμο μόνο αν ο Γκρέγκορυ της υποσχεθεί ότι θα επιβάλει την Ρωμαιοκαθολική πίστη στην Ρωσία. Εν τω μεταξύ ο Μπορίς Γκοντουνόφ είναι στεναχωρημένος που δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να βελτιώσει την κατάσταση του λαού του. Σε μια πλατεία έξω από τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βασιλείου οι φτωχοί συγκεντρώνονται για ελεημοσύνη. Βγαίνοντας από την Εκκλησία ο Γκοντούνωφ θα ζητήσει από έναν «δια Χριστόν σαλό» να προσευχηθεί για αυτόν, αλλά εκείνος θα αρνηθεί κατηγορώντας τον για φόνο.

Όμως οι αναμνήσεις του εγκλήματος και οι φήμες για έναν «αναστημένο» Ντμίτρι, που καλλιεργεί πρώτα ο σύμβουλος του Σούιτσι, και αργότερα ο αφιχθείς Πίμεν θα οδηγήσουν τον Γκουντόνοφ στην τρέλα. Πιστεύοντας ότι έρχεται το τέλος του χρίζει τον γιο του για διάδοχο. Στην Ρωσία ξεσπούν έκτροπα και ο Βαρλαάμ και ο Μισαήλ που έχουν φτάσει στην Άγια Πετρούπολη θα παροτρύνουν το πλήθος να επαναστατήσει ενάντια στον σατανικό Μπόρις και ο λαός εκείνος προκαλεί έκτροπα. Ο λαός υποδέχεται τον σφετεριστή πιστεύοντας ότι είναι ο Ντμίτρι που θα τους σώσει. Ο Γκρέγκορυ θα ανακηρυχτεί καινούργιος Τσάρος που θα υποσχεθεί ότι θα τους φέρει καλοτυχία. Μόνο ο σαλός θα μείνει πίσω θρηνώντας το πικρό πεπρωμένο της Ρωσίας.

ΚΑΡΜΕΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣΠΕΡ ΜΕΡΙΜΕ

              Carmen - Prosper Mérimée

«Τελευταία έγραψα μέσα σε οκτώ ημέρες μια ιστορία που εσείς η ίδια μου είχατε διηγηθεί, πάνε τώρα δεκαπέντε χρόνια. Φοβάμαι μάλιστα πως την έχω χαλάσει λίγο. Πρόκειται για κάποιον παλικαρά από τη Μάλαγα που σκότωσε τη μαιτρέσα του. Καθώς έχω μελετήσει πολλά για τις Tσιγγάνες, είπα πως η ηρωίδα μου θα είναι Tσιγγάνα».

Όταν ο Μεριμέ έγραφε στην Κοντέσα ντε Μοντίγιο για την καινούργια του νουβέλα, σίγουρα δεν μπορούσε να φανταστεί πως η ηρωίδα που έπλασε θα δραπέτευε από τον κόσμο της φαντασίας του.

Λίγα χρόνια μετά η Κάρμεν θα γινόταν διάσημη φιγούρα της όπερας κι από κει θα ξεκινούσε το ταξίδι της στον κόσμο του μύθου, που μοιάζει να μην έχει τέλος.

Υπόθεση: Γεγονός παραμένει πάντως πως η νουβέλα του Γάλλου συγγραφέα είναι η αυθεντική ιστορία της άστατης Tσιγγάνας που ερωτεύεται με πάθος και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κείμενα που έχει δώσει ποτέ η γαλλική λογοτεχνία .

(Από τις Εκδόσεις Καστανιώτη "Κάρμεν" του Προσπέρ Μεριμέσε μετάφραση του  Δημήτρη Στεφανάκη).

O Προσπέρ Μεριμέ γεννήθηκε στο Παρίσι το 1803 από πατέρα ζωγράφο. Σε πολύ νεαρή ηλικία ξεκινά να σπουδάσει νομικά και μετά το πέρας των σπουδών του δημοσιεύει ένα σύνολο έξι θεατρικών έργων, "Το θέατρο της Κλάρα Γκαζύλ", το 1825, που τον καθιερώνει ως μιας προεξέχουσα μορφή του ρομαντικού κινήματος στη Γαλλία. Ύστερα ακολούθησαν τα έργα: "La Jacqerie", το 1828, μια σειρά δραματικών σκηνών από τη μεσαιωνική εποχή, και η νουβέλα "Το χρονικό της βασιλείας του Καρόλου ΙΧ", το 1829. Στα έτη 1829-1830, δημιουργεί έξι αξιοσημείωτα έργα. Την ίδια περίοδο ξεκινά τη δημοσιοϋπαλληλική του καριέρα. Διορίζεται γενικός επιθεωρητής των ιστορικών μνημείων, θέση που διατήρησε μέχρι το 1860. Ταξιδεύει σε ολόκληρη την Ευρώπη και ασχολείται κυρίως με τη συγγραφή ιστορικών δοκιμίων και ταξιδιωτικών σημειώσεων που άπτονται ιστορικών και αρχαιολογικών θεμάτων. Το 1844 γίνεται δεκτός στη Γαλλική Ακαδημία. Ο Μεριμέ ύστερα από τη δημοσίευση της "Κάρμεν" το 1847, δεν έγραψε καμία νουβέλα για τα επόμενα είκοσι χρόνια. Το 1854 ονομάζεται γερουσιαστής και εξελίσσεται σε διακεκριμένη προσωπικότητα στην Αυλή του Ναπολέοντα ΙΙΙ. Κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του αρχίζει και πάλι τη συγγραφή μικρών ιστοριών, τριών τον αριθμό, που καμία όμως δεν επρόκειτο να δημοσιευθεί. Πέθανε στις Κάννες το 1870.

 

Παίζουν οι ηθοποιοί: Μαίρη Αρώνη, Νίκος Χατζίσκος, Θεόδωρος Αρώνης, Γκίκας Μπινιάρης, Λούλα Ιωαννίδου, Σπύρος Ολύμπιος, Γιώργος Μετσόλης, Νάσος Κεδράκας, Νίκος Φιλιππόπουλος
Σκηνοθεσία: Μήτσος Λυγίζος

Μουσική σύνθεση: Μίκης Θεοδωράκης