Ψηλά απ΄ τη γέφυρα του Άρθουρ Μίλερ

Κεντρικό θέμα του έργου, το ανομολόγητο ερωτικό πάθος του Εντι Καρμπόνε για την νεαρή ανιψιά της γυναίκας του, πάθος που πυροδοτεί την εσωτερική σύγκρουση που συγκλονίζει τον ήρωα και τελικά τον οδηγεί στην αυτοκαταστροφή του. Το πάθος σαν υπέρβαση και σαν αδιέξοδο, σαν δημιουργική και καταστροφική δύναμη, σαν προδοσία και σαν θάνατος, ορίζει την ανθρώπινη μοίρα από την αρχαιότητα και τον Αισχύλο, μέχρι σήμερα.

Το «Ψηλά από τη Γέφυρα» (A view from the Bridge) παίχτηκε για πρώτη φορά το 1955 στη Νέα Υόρκη με τη μορφή μονόπρακτου έργου σε μια συγγραφική απόπειρα του Μίλλερ να παρουσιάσει ένα σύγχρονο δράμα στα πρότυπα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, όπου ο ήρωας οδηγείται μοιραία σε ένα πεπρωμένο από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει.

Αργότερα, ο Μίλλερ επεξεργάστηκε εκ νέου το υλικό του, άλλαξε τη δομή του και το ανέπτυξε σε πλήρες έργο δύο πράξεων, το οποίο έκανε πρεμιέρα την επόμενη χρονιά στο Λονδίνο, σε σκηνοθεσία Πήτερ Μπρουκ, αποσπώντας ενθουσιώδεις κριτικές.

Η φήμη του εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, φτάνοντας και στην Ελλάδα το 1957, όπου παρουσιάστηκε από το «Θέατρο Τέχνης» σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν. Από τότε, συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κορυφαία έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, γνωρίζει μεγάλη επιτυχία όπου ανεβαίνει και αποτελεί σημαντικό αντικείμενο μελέτης των σπουδαστών του Θεάτρου.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Θεόδωρος Γράμψας, Νίκος Μόσχοβος, Ελισάβετ Μουτάφη, Δημήτρης Μοθοναίος,  Μιχάλης Κωνσταντινίδης, Ειρήνη Στρατηγοπούλου, Κίμων Φιορέτος, Αλέξανδρος Πέρρος.

 

ΟΙ ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΤΟΥ ΣΑΛΕΜ ΤΟΥ ΑΡΘΟΥΡ ΜΙΛΛΕΡ

Τον κρύο χειμώνα του 1692, στο Σάλεμ της Μασαχουσέτης, δύο κορίτσια, η κόρη του αιδεσιμότατου Σάμιουελ Πάρις, Μπέτι, και η κηδεμονευομένη του, Άμπιγκειλ Ουίλιαμς, άρχισαν να παρουσιάζουν περίεργη συμπεριφορά. Μιλούσαν παράξενα, κρύβονταν κάτω από πράγματα και σέρνονταν στο πάτωμα.
Κανένας γιατρός δεν μπορούσε να εξηγήσει τα συμπτώματα, μέχρι που ένας εξ αυτών απεφάνθη στις 8 Φεβρουαρίου ότι τα κορίτσια ήταν δαιμονισμένα.
 Έτσι ο πάτερ Σάμιουελ και άλλοι ευλαβείς συμπολίτες του άρχισαν να πιέζουν τα δύο κορίτσια -και άλλα παιδιά που αργότερα παρουσίασαν ανάλογη συμπεριφορά- να κατονομάσουν τους ανθρώπους που τους οδήγησαν στα μονοπάτια του διαβόλου.

Οι τρεις πρώτες γυναίκες που κατηγορήθηκαν ήταν η Σάρα Γκουντ, η Σάρα Όσμπορν και η Τιτούμπα. Η Σάρα Γκουντ ήταν επαίτης, κόρη ενός γάλλου ξενοδόχου, που αυτοκτόνησε όταν η ίδια ήταν έφηβη ακόμα. Η Σάρα Όσμπορν ήταν μία κατάκοιτη ηλικιωμένη γυναίκα, που άρπαξε την περιουσία του πρώτου συζύγου της από τα παιδιά του και την έδωσε στον δεύτερο σύζυγό της. Η Τιτούμπα ήταν η ινδιάνα σκλάβα του αιδεσιμότατου Σάμιουελ Πάρις.

Οι τρεις αυτές γυναίκες κατηγορήθηκαν για μαγεία και την 1η Μαρτίου οδηγήθηκαν στη φυλακή. Ακολούθησαν δεκάδες ακόμα, και καθώς οι φυλακές του Σάλεμ, της Βοστόνης και των γύρω περιοχών γέμιζαν σιγά - σιγά, προέκυψε ένα νέο πρόβλημα: Λόγω της έλλειψης νομοθετικού πλαισίου, όλοι αυτοί οι κρατούμενοι δεν ήταν δυνατόν να δικαστούν. Τη λύση έδωσε στα τέλη Μαΐου ο βασιλικός κυβερνήτης της Μασαχουσέτης, σερ Ουίλιαμ Φιπς, αποφασίζοντας τη συγκρότηση ενός ειδικού δικαστηρίου για την περίπτωση. Στο μεταξύ, η Σάρα Όσμπορν είχε πεθάνει, η Σάρα Γκουντ είχε γεννήσει ένα κοριτσάκι, ενώ ο αριθμός των υπόδικων είχε φτάσει τους 80, πολλοί από τους οποίους είχαν αρρωστήσει.

Με συνοπτικές διαδικασίες, όλοι οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Μόνο όσοι παραδέχτηκαν την ενοχή τους και κατέδωσαν άλλους, γλίτωσαν την εκτέλεση. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού απαγχονίστηκαν συνολικά 19 άτομα, μεταξύ των οποίων ένας σεβαστός υπουργός κι ένας πρώην αστυνομικός που αρνήθηκε να συνεχίσει τις συλλήψεις υποτιθέμενων μαγισσών. Από αυτούς, μόνον οι έξι ήταν άνδρες.

Οι δίκες μαγισσών είχαν σημαντικές επιπτώσεις σ' όλη την περιοχή. Οι σοδειές αφέθηκαν στα χωράφια και τα ζώα χωρίς φροντίδα, όσοι φοβούνταν μήπως συλληφθούν εγκατέλειψαν την περιοχή με τα υπάρχοντά τους και κατέφυγαν στη Νέα Υόρκη, το εμπόριο οπισθοδρόμησε, ενώ υπήρχαν και πληροφορίες ότι οι Ινδιάνοι ετοιμάζονταν να εξεγερθούν.

Οι δίκες σταμάτησαν στις 3 Οκτωβρίου του 1692, με απόφαση του κυβερνήτη της Μασαχουσέτης, μετά από έφεση ομάδας κληρικών από τη Βοστόνη. Ωστόσο, όσοι είχαν ήδη φυλακιστεί δεν αφέθηκαν ελεύθεροι.

Για το ραδιόφωνο:  ηχογράφηση 1966
Παίζουν οι ηθοποιοί: Ολυμπία Παπαδούκα, Αρης Βλαχόπουλος, Τάνια Σαββοπούλου, Ματίνα Καρρά, Μαίρη Λαλοπούλου, Βασίλης Κανάκης, Παπαδάκη, Κική Ρέππα,  Μάργαρη, Νίκος Τζόγιας, Ελλη Ξανθάκη, Βασίλης Μητσάκης, Λυκούργος Καλλέργης, Αρης Μαλιαγρός, Σταύρος Ξενίδης.

ΗΤΑΝ ΟΛΟΙ ΤΟΥΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΟΥ ΤΟΥ ΑΡΘΟΥΡ ΜΙΛΛΕΡ

Στις 6 Αυγούστου του 1945 σηματοδοτείται το τέλος του β΄παγκόσμιου πολέμου με τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Μια Κυριακή του Αυγούστου του 1946,ένα χρόνο αργότερα, τοποθετεί τη δράση του έργου του ο Άρθουρ Μίλερ.
Ο Λυκούργος Καλλέργης ερμηνεύει σ' αυτή την ηχογράφηση του 1966, τον Τζο Κέλλερ, τον πατέρα μιας αμερικανικής ευκατάστατης οικογένειας, που διαλύεται τραγικά λίγο μετά τη λήξη του πολέμου. Έναν συνταξιούχο εργοστασιάρχη που κατηγορήθηκε μαζί με το συνέταιρό του, για το θάνατο ανυποψίαστων πιλότων λόγω της προμήθειας ελαττωματικών κεφαλών αεροπλάνων στη διάρκεια του πολέμου. Σε αντίθεση με το συνέταιρό του, εκείνος δεν κατέληξε στη φυλακή. Έχασε όμως το γιο του, επίσης πιλότο. Από ένστικτο αυτοσυντήρησης και αυτοεπιβεβαίωσης, ο Τζο Κέλλερ καλλιεργεί την υιοθέτηση μιας επίπλαστης αθωότητας και της ψευδαίσθησης ότι είναι θύμα της αγάπης για την οικογένειά του.

Παίζουν οι: Βαγγέλης Καζάν ...Φρανκ, Λυκούργος Καλλέργης ...πατέρας, Χρήστος Δαχτυλίδης ...γιατρός, Μαρία Ζαφειράκη ...Σιού, Φραντζέσκα αλεξάνδρου ...Λίλιαν, Στέφανος Ληναίος ...Κρις, Βάσω Μεταξά ...μητέρα, Άννα Βενέτη ...Άννυ, Αλέκος Ουδινότης ...Τζωρτζ
Ραδιοσκηνοθεσία΄Κ. Μπάκας Ηχογράφηση: 1966

(Δεν μπορέσαμε να αποφύγουμε τη σύγκριση με την παράσταση που είδαμε πρόσφατα: ο Καλλέργης έχασε στην αναμέτρησή του με τον Κώστα καζάκο, Ο Ληναίος κέρδισε τον υιό Καζάκο, η Βάσω Μεταξά υστέρησε απέναντι στην Αφροδίτη Γρηγοριάδου.)

Ο Άρθουρ Μίλλερ έγραψε το «Ήταν όλοι τους παιδιά μου» (All my sons) το 1947 βασισμένος σε μια αληθινή ιστορία. Την ίδια χρονιά ανέβηκε στο Μπροντγουέι σε σκηνοθεσία Ηλία Καζάν για να μεταφερθεί, ένα χρόνο μετά, και στην κινηματογραφική οθόνη.

Στο έργο που τον καθιέρωσε διεθνώς ως έναν από τους κορυφαίους θεατρικούς συγγραφείς του 20ου αιώνα, υιοθετεί την τεχνική του Ίψεν εισάγοντας σταδιακά το παρελθόν στο παρόν και βαδίζοντας με αργά βήματα μέχρι την κορύφωση. Η δομή της ιστορίας θυμίζει εκείνη της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας: η δράση –ξεκινά ένα γαλήνιο κυριακάτικο πρωινό σε ένα αμερικανικό σπίτι στα προάστια- εκτυλίσσεται στη διάρκεια ενός 24ώρου. Η κάθαρση επέρχεται μέσα από ανατροπές και αποκαλύψεις, αφότου οι πρωταγωνιστές της θα έρθουν, έστω και ετεροχρονισμένα, αντιμέτωποι με τις συνέπειες των πράξεών τους. Το «Ήταν όλοι τους παιδιά μου» λειτουργεί ως ανατομία της ανθρώπινης οδύσσειας μέσα από τις συγκρούσεις, τις θηριωδίες του κοινωνικού μακρόκοσμου και του ψυχικού μικρόκοσμου. 

. Καλή ακρόαση!

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΑΚΟΥ ΤΟΥ ΑΡΘΟΥΡ ΜΙΛΕΡ

Υπόθεση: Ο Γουίλλυ Λόμαν, ο εμποράκος, μένει χωρίς δουλειά στα γεράματά του και και θεωρεί ότι για τους άλλους θα είναι ένας αποτυχημένος. Σε πλήρες αδιέξοδο και πριν δώσει τέλος στη ζωή του αναπολεί τη ζωή του και εκτείθεται στην οικογένειά του. Μέσα από τις στιγμές της ζωής του η καπιταλιστική κοινωνία και το λεγόμενο Αμερικάνικο όνειρο γίνονται φύλο και φτερό από την πένα του Μίλερ. Η οικογένεια Λόμαν -και ολόκληρη η μικροαστική τάξη- συνθλίβεται από τον καπιταλισμό και οι ακροατές συχνά ενοχλούνται και νιώθουν άβολα συνειδητοποιώντας πόσο κοντά είναι στους πρωταγωνιστές και πόσο δύσκολη είναι η επιβίωση στην κοινωνία της αγοράς.
ο "Θάνατος του Εμποράκου", απόηχος της προσωπικής εμπειρίας του Μίλερ από την οικονομική καταστροφή του πατέρα του, στηρίζεται στον εμβληματικό χαρακτήρα του Γουίλι Λόμαν, ο οποίος δεν έχει την επιτυχία που περιμένει από αυτόν ο κοινωνικός του περίγυρος, καθώς απολύεται κι αρχίζει να στοιχειώνεται από αναμνήσεις του παρελθόντος.
Η απόφασή του να αυτοκτονήσει με το αυτοκίνητό του, έτσι ώστε η οικογένειά του να καρπωθεί τα χρήματα της ασφάλειας δίχασε τους κριτικούς οι οποίοι διαφωνούσαν αν η πράξη αυτή του κεντρικού ήρωα ήταν μια πράξη δειλίας ή μια αυτοθυσία στο βωμό του Αμερικάνικου Ονείρου, το οποίο αποδεικνύεται ένα ψέμα, διαφωνώντας ουσιαστικά με την πραγματική φύση της τραγωδίας και τη σύγκριση σε τραγικότητα του "ανθρωπάκου" Λόμαν με αρχέτυπα του αρχαίου δράματος. Ο Μίλερ απάντησε στις κριτικές αυτές ότι ήθελε να υπογραμμίσει πως η τραγικότητα ενός ήρωα έγκειται στο κατά πόσο είναι πρόθυμος να θυσιαστεί για να προστατέψει την προσωπική του αξιοπρέπεια, κάτι που έκανε ο Λόμαν.
Παίζουν οι: Γιάννης Αργύρης, Μαρία Σκούντζου, Δημήτρης Παπαγιάννης, Κώστας Δίπλαρος, Νίκος Χήτας, Έφη Ροδίτη,  Λάμπρος Κοτσίρης, Λευτέρης Λουκαδής, Θόδωρος Δημήτριεφ, Γιώργος Γεωγλερής, Σοφία Χάνου, Φωτεινή Φιλοσόφου, Μάλαμα Αργυροπούλου. Ραδιοσκηνοθεσία: Θεόφιλος Ζαμάνης.

«Ο Θάνατος του Εμποράκου» ανέβηκε για πρώτη φορά στο Broadway το 1949 και χάρισε στον Μίλλερ παγκόσμια τελευταία φορά μάλιστα, το 1999, απέσπασε το βραβείο Τόνι καλύτερης αναβίωσης έργου. Ο ίδιος ο Μίλλερ δήλωσε τότε: «Η τρομοκρατία σήμερα δεν άλλαξε και πολύ.Το έργο μου είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε. Ο Εμποράκος είναι η τραγωδία ενός ανθρώπου που πίστεψε πως μόνο εκείνος δεν μπόρεσε να ικανοποιήσει τα κριτήρια που έθεσαν, για όλη την ανθρωπότητα, κάποιοι φρεσκοξυρισμένοι, άκαμπτοι κύριοι που παροικούν σήμερα την κορυφή των τηλεοπτικών επιχειρήσεων και των διαφημιστικών γραφείων».Στην Ελλάδα, το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά το 1962 στο Θέατρο Τέχνης με τον Γιώργο Λαζάνη και τον Μίμη Κουγιουμτζή μια παράσταση που δεν είχαμε την τύχη να προλάβουμε. (Μαρτύρησα και την ηλικία μου) Από αυτές που είδαμε αργότερα, όλες καταπληκτικές, Μιχαλακόπουλος-Μαλικένζου, Καζάκος-Μπεμπεδέλη,Καρακατσάνης-Γρηγοριάδου ξεχωρίσαμε τον Λόμαν του Καζάκου και τη Λίντα της Γρηγοριάδου, και φυσικά την ερμηνεία του Ντάστιν Χόφμαν.Και θα θέλαμε πολύ να έχουμε απολαύσει και την ερμηνεία του Ντάνιελ Μπεντζάλι, του Μπράιαν Ντένεχι, του Ροντ Στάιγκερ...

Ένας από τους κορυφαίους Αμερικανούς θεατρικούς συγγραφείς, ο Άρθουρ Άσερ Μίλερ, (Arthur Asher Miller, γεννήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 1915 στη Νέα Υόρκη σε μια οικογένεια εβραϊκής καταγωγής και πέθανε στις 10 Φεβρουαρίου 2005 στο Κονέκτικατ. Αριστερός και άθεος ασκούσε με τα έργα του κριτική στις Ηνωμένες Πολιτείες, την κυβέρνηση και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της, και εξέθετε τα ψεγάδια του λεγόμενου "Αμερικανικού ονείρου".Μαζί με τον Ευγένιο Ο'Νιλ και τον Τένεσι Ουίλιαμς ανανέωσαν το ύφος του αμερικανικού και του παγκόσμιου θεάτρου. O Ά. Μίλερ είναι διάσημος και σπουδαίος για έναν ακόμα λόγο. Το 1956, παντρεύτηκε (για δεύτερη φορά) την υπέροχη Μέριλιν Μονρό. O Νόρμαν Μέιλερ περιέγραψε γλαφυρότατα τη σχέση αυτή ως "τη στιγμή που το Μεγάλο Αμερικανικό Μυαλό συνάντησε το Μεγάλο Αμερικανικό Κορμί". Χώρισαν το 1961, ένα χρόνο πριν το θάνατο της Μονρό. Για τη Μέριλιν έχει δηλώσει ο ίδιος: "Ήταν μια γυναίκα στοιχειωμένη από τα φαντάσματα μιας δυστυχισμένης παιδικής ηλικίας, την οποία δεν κατάφερε να βάλει ποτέ πίσω της και να δει τον κόσμο σαν αναγεννημένη ενήλικη. [...] Ηταν η πιο δυστυχισμένη γυναίκα που γνώρισα ποτέ στη ζωή μου".

Ευχαριστούμε τον φίλο μας Γιώργο από τη Σύρο για την προσφορά της ηχογράφησης.