ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ ΤΟΥ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Demons by Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky (1872)

Yπόθεση: Σε μια μικρή πόλη, μια παρέα νεαρών ανδρών συγκεντρώνεται γύρω από τον διανοούμενο πρώην δάσκαλό της κι ονειρεύεται ν' αλλάξει τον κόσμο. Μόνο η καταστροφή του παλιού κόσμου, του βουτηγμένου στη διαφθορά και την ακολασία, μπορεί να σημάνει μια ελπίδα για την αποπροσανατολισμένη τους γενιά. Με τη συμβολή ενός «Σωτήρα», η αγωνιστική ορμή της ομάδας θα παρασύρει στην καταστροφή όσους αθώους γρήγορα πίστεψαν στο όραμα μιας καλύτερης ζωής. Δώδεκα άνθρωποι παλεύουν για την εξουσία αλλά και τη σωτηρία του μυαλού τους. Όταν τα αισθήματα χαθούν κι η απελπισία επικρατήσει, τα όπλα θα δώσουν τη λύση. 

Όταν το 1871 πρωτοδημοσιεύτηκαν οι "Δαιμονισμένοι", το κατεξοχήν πολιτικό και προφητικό μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι, θύελλα αντιδράσεων ξέσπασε στους λογοτεχνικούς και πολιτικούς (κατά κύριο λόγο στους επαναστατικούς) κύκλους της Ρωσίας. Μια τεράστια συζήτηση άνοιγε κι ένας πόλεμος κηρυσσόταν εναντίον του "μεταμελημένου" πρώην θανατοποινίτη και πρώην κατάδικου της Σιβηρίας. Τα γεγονότα που βρήκαν απήχηση στο μυθιστόρημα ήταν η «υπόθεση Νιετσάγεφ», η δραστηριότητα της οργάνωσης «Λαϊκή εκδίκηση» κι η δολοφονία από πέντε μέλη της του φοιτητή της Γεωπονικής Ακαδημίας Ι. Ι. Ιβανόφ. Το ενδιαφέρον του Ντοστογιέφσκι τράβηξαν οι ιδεολογικές και οργανωτικές αρχές των μηδενιστών, οι συνεργοί στο έγκλημα και η προσωπικότητα του αρχηγού τους Σ. Γ. Νιετσάγεφ. Το πλούσιο πραγματολογικό υλικό του το προσέφεραν η επαναστατική βιβλιογραφία, οι εφημερίδες της εποχής και τα πρακτικά της πολύκροτης δίκης -της πρώτης μέχρι τότε ανοιχτής πολιτικής δίκης-, οι απολογίες και τα πολιτικά μανιφέστα των κατηγορουμένων.
Το ιδεολογικό υπόβαθρο, λίγο ως πολύ, ο συγγραφέας το γνώριζε. Ο λογοτεχνικός κόσμος του Ντοστογιέφσκι είναι ταραγμένος, ανησυχητικός, καταστροφικός. Θα έλεγε κανείς ότι η «απλή ζωή» φέρνει στον συγγραφέα πλήξη. Το ενδιαφέρον του κεντρίζεται από τη στιγμή που θα εκδηλωθούν τα παράδοξα της ψυχής, από τη στιγμή που οι ήρωές του θα αφήσουν το τέρας της ψυχής να αναδυθεί και να τους τραβήξει τελεσίδικα στα βάθη της αβύσσου. Κατεξοχήν μαχόμενος συγγραφέας, θέλει να καταλάβει και να πάρει θέση. Γι' αυτό ίσως και δίνει ελάχιστη σημασία στην "καλολογία" της γλώσσας, που συχνά η δυσκολία της έγκειται στο ανορθόδοξο της σύνταξης, αυτοσχέδιας και εσφαλμένης κάποιες φορές. Η βασική του μέριμνα είναι το νόημα. Το νόημα που προσπαθούν να «διαβάσουν», πάλι και πάλι, οι καινούργιες γενιές κριτικών και ιστορικών της λογοτεχνίας, προσθέτοντας κι από λίγο στον τεράστιο όγκο της βιβλιογραφίας για τον Ντοστογιέφσκι, και προσπαθούν να αποδώσουν οι ανά τον κόσμο μεταφραστές του προσαρμοζόμενοι στις απαιτήσεις της ζωντανής, εξελισσόμενης γλώσσας.

Οι «Δαιμονισμένοι», από τα πιο πολιτικοποιημένα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι, γράφτηκε το 1870-71. Είναι ένα έργο που δεν εξερευνά μόνο το βάθος της ανθρώπινης ψυχής, αλλά είναι ταυτόχρονα και μια ουσιαστική μαρτυρία της ζωής στην τσαρική Pωσία του τέλους του 19ου αιώνα. Είναι η εποχή της έντονης πολιτικοποίησης της ρωσικής κοινωνίας, η εποχή των μεγάλων ιδεολογικών συγκρούσεων. H εποχή των δυτικιστών-φιλελεύθερων, των σλαβόφιλων, των μηδενιστών (όπως αποκαλείτο η ριζοσπαστική ακραία επαναστατική τάση) του Μπακούνιν και του Νιετσάγεφ. Διώξεις, πολιτικοί φόνοι, ένας από αυτούς περιγράφεται και στο βιβλίο (Πιοτρ Βερχοβένσκι-Σάτοφ), παθιασμένοι έρωτες και παθιασμένες ηρωΐδες, κρυφές ζωές και συγκλονιστικές εξομολογήσεις.

 Hχογράφηση 1966  -    διάρκεια (3:21:40)

Διασκευή: Αλμπέρτ Καμύ

Σκηνοθεσία: Μήτσος Λυγίζος

Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Μανώλης Σκουλούδης

Μουσική επιμέλεια: Αργυρώ Μεταξά

Επιμέλεια ήχων: Στέλιος Γιαννακόπουλος

Ρύθμιση ήχου: Νίτσα Λονγκή

 
Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί: Καρούσος, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Μαρία Αλκαίου, Πέτρος Φυσσούν, Γρηγόρης Βαφειάς, Τίτος Βανδής, Βασίλης Κανάκης, Στέφανος Ληναίος, Μάνος Κατράκης, Άννα Ραπτοπούλου, Νέλη Αγγελίδου, Δημήτρης Χατζημάρκος, Άννα Συνοδινού, Γιώργος Λευτεριώτης, Ιορδάνης Μαρίνος, Αντιγόνη Βαλάκου, Δάνης, Νίκος Χατίσκος, Σπύρος Καλογήρου. 

Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα του Ευγένιος Ο΄Νηλ

Mourning Becomes Electra

      Ο Ευγένιος Ο΄Νηλ παρουσιάζει το 1928 την τριλογία του

«Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα», που βασίζεται στην «Ορέστεια» του Αισχύλου. 

Το έργο αποτελείται από τρία μέρη, αντίστοιχα των τριών του Αισχύλου: «Ο γυρισμός» - «Αγαμέμνων», «Οι κυνηγημένοι» - «Χοηφόροι», «Οι στοιχειωμένοι» - «Ευμενίδες».

Ο αμερικανός δραματουργός τοποθετεί χρονικά το έργο του στον εμφύλιο πόλεμο που συντάραξε την Αμερική (1861-1865) βρίσκοντας αντιστοιχίες ανάμεσα στην οικογένεια Μάννον και στον οίκο των Ατρειδών.

Έντονα αυτοβιογραφικός, ο Ο΄Νηλ σκιαγραφεί μέσα στην τριλογία του όχι μόνο τον εμφύλιο σπαραγμό της Αμερικής, αλλά και τη δραματική ιστορία της δική του οικογένειας.

ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΑ 1954

Ο ΓΥΡΙΣΜΟΣ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Κατίνα Παξινού, Αλέξης Μινωτής, Μελίνα Μερκούρη, Άννα Σινοδινού, Έλλη Ξανθάκη, Σαπφώ Νοταρά, Θάνος Κωτσόπουλος, Γιάννης Αποστολίδης, Παντελής Ζερβός, Ανδρέας Φιλιππίδης, Διονύσιος Παπαγιανόπουλος.



ΟΙ ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΕΝΟΙ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Κατίνα Παξινού, Αλέξης Μινωτής, Μελίνα Μερκούρη, Χριστόφορος Νέζερ, Άννα Σινοδινού, Παντελής Ζερβός, Βάσω Μεταξά, Ανδρέας Φιλιππίδης, Λυκούργος Καλλέργης, Έλλη Ξανθάκη, Γιάννης Αργύρης, Διονύσιος Παπαγιανόπουλος.



ΟΙ ΕΡΥΝΥΕΣ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Μελίνα Μερκούρη, Θάνος Κωτσόπουλος, Άννα Σινοδινού, Παντελής Ζερβός, Ανδρέας Φιλιππίδης, Λυκούργος Καλλέργης, Κώστας Παπαγεωργίου, Γιάννης Αργύρης, Διονύσιος Παπαγιανόπουλος.

ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΑ 1984

Ο ΓΥΡΙΣΜΟΣ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Βασίλης Διαμαντόπουλος, Δημήτρης Μπάνος, Άννα Αποσπόρη, Αλέκα Τουμαζάτου, Νίκη Τριανταφυλλίδη, Αντιγόνη Βαλάκου, Τζένη Καλύβα, Ζαχαρίας Ρόχας, Πέτρος Ζαρκάδης, Βύρων Πάλης.



ΟΙ ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΕΝΟΙ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Αλέκα Τουμαζάτου, Μαρία Κοντοδήμα, Τάσος Υφάντης, Κυριάκος Κατριβάνος, Γιώργος Μπάρτης, Αντιγόνη Βαλάκου, Τζένη Καλύβα, Νικήτας Τσακίρογλου, Ζαχαρίας Ρόχας, Νίκη Τριανταφυλλίδη, Πέτρος Ζαρκάδης.



ΟΙ ΕΡΥΝΥΕΣ
Παίζουν οι ηθοποιοί: Ντίνος Δουλγεράκης, Τάσος Υφάντης, Κυριάκος Κατριβάνος, Δημήτρης Μπάνος, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Ζαχαρίας Ρόχας, Νίκη Τριανταφυλλίδη, Νικήτας Τσακίρογλου, Τζένη Καλύβα.

ΟΙ ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΟΙ ΤΟΥ ΕΛΙΑΣ ΚΑΝΕΤΤΙ

Μια φορά κι έναν καιρό ένας άνθρωπος βγήκε από το σπίτι του να πάει στο κοντινό περίπτερο. Στη γυναίκα του είπε ότι δεν θ' αργήσει. Όμως κάποιο αυτοκίνητο τον κτύπησε και έπεσε νεκρός. Ε, θα ήταν η ΣΤΙΓΜΗ του... Όχι, και αυτό ήταν το αστείο... Το όνομά του Πέτρος Παύλου...Όχι αυτό, το πραγματικό... Μα αυτό ήταν...Τα ονόματα τότε δεν είχαν σχέση με την ΣΤΙΓΜΗ του καθενός. Κανείς τότε δεν ήξερε τη ΣΤΙΓΜΗ που θα πεθάνει... Τέτοια αβεβαιότητα, τέτοιος φόβος για το μέλλον; Πώς ζούσαν αυτοί οι άνθρωποι; Πώς ονειρεύονταν και σχεδίαζαν το μέλλον τους;

Αγαπητοί φίλοι του Θεάτρου στο Ραδιόφωνο, καλημέρα σας. Το κείμενο που προηγήθηκε είναι μια ελεύθερη απόδοση του πρώτου τρίλεπτου του σημερινού μας έργου, που πιστεύουμε ότι αποκαλύπτει τον πυρήνα της σκέψης του Κανέτι, γύρω από τον οποίο έστησε αριστοτεχνικά την πλοκή των ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΩΝ. Το έργο αυτό τιτλοφορείται έτσι, επειδή οι άνθρωποί του αντί για ονόματα, φέρουν ο καθένας από έναν αριθμό, τον αριθμό των ετών που θα ζήσουν. Εφόσον λοιπόν ξέρουν πότε ακριβώς θα πεθάνουν, ρυθμίζουν ανάλογα τη ζωή τους. Αυτή η φανταστική και παράδοξη κοινωνία ανατρέπεται, όταν κάποιος ανήσυχος κάτοικος αποφασίζει να αποκαλύψει τον μηχανισμό. Η δομή του έργου συγκροτείται από 21 σκηνές και η σκηνοθεσία του αναλύεται μέσα από μία ενότητα και έναν στόχο: τον προβληματισμό του ανθρώπου μπροστά στη μοιραία στιγμή του θανάτου.

Η μετάφραση και η σκηνοθεσία του έργου είναι του Μίνου Βολανάκη και παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί: Ανδρέας Βάιος, Χρήστος Μπίρος, Ράσμη Τσόπελα, Γιάννης Βόγλης, Γιάννης Σιώπης, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Στέλιος Βόκοβιτς, Άρης Ρέτσος, Τζένη Καλύβα, Πέπη Κεχαγιαδάκη, Αλέξης Μίγκας, Μαρίνα Γεωργίου, Μπάμπης Σαριγιαννίδης, Νίκος Καββαδάς, Μαρία Κωνσταντάρου, Ράνια Οικονομίδου, Φώφη Καρδαρά, Ντόρα Σιμοπούλου, Κατερίνα Χέλμη, Ντίνα Κώνστα και Στάθης Σαμαρτζής.

Το έργο μεταδόθηκε για πρώτη φορά στο Φεβρουάριο του 1983

Ο Ελίας Κανέττι (1905 – 1994) ήταν ένας βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας συγγραφέας, γεννημένος στη Βουλγαρία από Εβραίους Σεφαραδίτες γονείς, που έγραψε στα γερμανικά.

Είναι ιδιαίτερα γνωστός για το έργο του "Μάζα και εξουσία", που αποτελεί μια μελέτη της συμπεριφοράς του πλήθους στις διάφορες εκφάνσεις της.