ΤΙΜΩΝ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΟΥ ΟΥΙΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

 

Τίμων ο Αθηναίος

Υπόθεση: Ο πλούσιος Αθηναίος ευγενής Τίμων ξοδεύει τα χρήματά του σε τεράστια συμπόσια από τα οποία περνάει ολόκληρη η Αθήνα. Όλοι όσοι τον περιτριγυρίζουν του δείχνουν αγάπη και τον κολακεύουν για ν' απολαμβάνουν τα δώρα του. Πολύ σύντομα τού ανακοινώνεται πως έχει χρεοκοπήσει και, όταν θα τρέξει στους «φίλους» του για να ζητήσει βοήθεια, το μόνο που θα εισπράξει είναι άρνηση. Οργισμένος από αυτό ο Τίμων απαρνείται ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, γίνεται μισάνθρωπος και αποφασίζει να πεθάνει μόνος μακριά από τους ανθρώπους που τόσο πολύ τον απογοήτευσαν. 

Μετάφραση: Βασίλη Ρώτα

Παίζουν οι ηθοποιοί: Δάνης Κατρανίδης, Μπάμπης Γιωτόπουλος, Γιώργος Κώνστας, Θάνος Καλλιώρας, Κώστας Καστανάς, Δημήτρης Γεννηματάς, Γιάννης Μαυρογένης, Γρηγόρης Βαφειάς, Θάνος Αρώνης, Αλέξανδρος Αντωνόπουλος, Χριστόφορος Καζαντζίδης, Γιώργος Γεωργίου, Ναπολέων Ροδίτης, Βαλεντίνη Μουτάφη, Δημήτρης Τσούτσης, Κώστας Κωσμόπουλος, Πάνος Δαδινόπουλος, Θόδωρος Δημήτριεφ, Γιάννης Μαργαρίτης, Δαμιανός Ματζαβίνος, Γιώργος Μεσάλας, Βάνα Μπλαζουδάκη, Κώστας Καξίδης, Κώστας Γαλανάκης, Κώστας Τύμβιος, Θόδωρος Ανδριακόπουλος, Αννα Κυριακού.

Ο Τίμων (β΄μισό 5ου αι. π.Χ.) ήταν Αθηναίος εύπορος πολίτης, ο οποίος έγινε ονομαστός για τη μισανθρωπία του. Τον αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς ως παράδειγμα μισανθρωπίας (Αριστοφάνης, Στράβων, Πλούταρχος, Αλκίφρων, Διογένης ο Λαέρτιος· ο Νεάνθης ο Κυζικηνός (240- 190 π.Χ.) τον συμπεριέλαβε στις «Βιογραφίες περί ενδόξων ανδρών») και οι κωμωδιογράφοι τον χρησιμοποιούν για να πλάσουν τους ανάλογους τύπους τους (Μονότροπος του Φρυνίχου, Τίμων του Αντιφάνη, Δύσκολος του Μενάνδρου.

Γιος του Εχεκρατίδη έζησε στους χρόνους του Πελοποννησιακού πολέμου, όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης και καταγόταν από το δήμο Κολυττό. Έλαβε τη φιλοσοφική μόρφωση της εποχής του και, εξαιτίας της ηθικής κατάπτωσης των συγχρόνων του, οδηγήθηκε σε μίσος κατά της ανθρωπότητας. Αποσύρθηκε στον Υμηττό και ζούσε απομονωμένος, έχοντας μαζί του κάποιον Απήμαντο, που τον ακολούθησε σε αυτό το τρόπο ζωής. Η μισανθρωπία του Τίμωνα τον κατέστησε αντικείμενο σάτιρας των κωμωδιογράφων της εποχής του και αναφέρονται γι΄αυτόν πολλά ανέκδοτα. Πέθανε από γάγγραινα, γιατί όταν κάποτε έπεσε από ένα δένδρο αρνήθηκε να δεχτεί τις φροντίδες γιατρού. Τον τύπο του περιέγραψαν εκτενώς ο Λουκιανός στο έργο του Τίμων ή Μισάνθρωπος και ο Σαίξπηρ στο δράμα του Τίμων ο Αθηναίος (The life of Timon of Athens).

Τάφηκε κοντά στη θάλασσα, στον δρόμο από τον Πειραιά για το Σούνιο. Το κύμα έκανε τον τάφο του δυσπρόσιτο στους ανθρώπους και η επιτύμβια επιγραφή που αποδίδεται σ’ αυτόν, λέγεται πως είναι γραμμένη απ’ τον ίδιο: «Αφήνοντας μια άθλια ζωή, αναπαύομαι εδώ πέρα. Τ’ όνομά μου δεν πρόκειται να το μάθετε και να πάτε στο διάβολο (ες κόρακαν)». Μια άλλη επιγραφή που έχει διασωθεί και ανήκει στον επιγραμματοποιό Ηγήσιππο, γράφει: «Βάτα και γαϊδουράγκαθα τον τάφο μου τον ζώνουν και πιο κοντά αν θες να ’ρθεις, τα πόδια σου ματώνουν. Ο Τίμων ο μισάνθρωπος εδώ έχει καταλύσει. Και τώρα δρόμο, αρκετά, μ’ όσα μ’ έχεις στολίσει». 

Ο Σαίξπηρ αποδίδει στο ομώνυμο έργο του την παρακάτω επιτάφια επιγραφή:

«Εδώ κείται άθλια από ψυχήν άθλια κλεμμένη σκόνη·
μη ζητά τ΄όνoμα. Κακό κακούς να σας σκοτώνει.
Ο Τίμων κείται: ζωντανός μίσησα τους ανθρώπους·
βλαστήμα με, μα διάβαινε, μακριά απ΄αυτούς τους
τόπους».

Ο Σαιξπηρικός Τίμων

Ο Τίμων ο Αθηναίος είναι κατά χρονολογική σειρά (1607-1608) το τριακοστό δεύτερο έργο του Σαίξπηρ από τα τριάντα επτά χωρίς τα ποιήματα και τα Σονέτα του. Είναι παλιά μορφή της τέχνης· την πήρε από τον Πλούταρχο και τον Λουκιανό κι΄ έφτιασε ένα έργο ξεχωριστό και μοναδικό για την ποιητική του ανωτερότητα, την τραγική ειρωνεία και τη δραματική του απλότητα. Είναι άλλωστε και το πιο σύντομο μετά τον Μακμπέθ έργο του. Εδώ τώρα μπαίνουμε σε μια τραγική περιοχή χωρίς ορίζοντα, επάνω σε πεδίο ασύνορο, όπου το χάος περιβάλλει απειλητικό το πνεύμα: ο θάνατος του ήρωα είναι ένας τελειωτικός θάνατος, χωρίς καμία παρηγοριά, θάνατος πιο «ολοκληρωτικός» από τον θάνατο του Βασιλιά Ληρ, του Άμλετ, του Οθέλου, του Βρούτου. Είναι ο θάνατος του ανθρώπου που έχασε την πίστη του στον άνθρωπο.

Ο Τίμων είναι ο στενότερος συγγενής του βασιλιά Ληρ. Ο Ληρ πίστεψε στην στοργή των θυγατέρων του και τους μοίρασε το βασίλειό του· κι όταν η πραγματικότητα του διαψεύδει την πίστη του σ΄αυτή τη στοργή, έξαλλος βγαίνει έξω στη έρημη από ανθρώπους φύση και στη μπόρα τ΄ουρανού και καταριέται τις κόρες του. Με το Τίμωνα, το ιδανικό δεν περιορίζεται στη στοργή την οικογενειακή, παρ΄ απλώνεται πλατιά, γενικά στην ανθρώπινη αγάπη, στη φιλία. Ο Τίμων δεν ζει στο φεγγάρι, ζει στην Αθήνα και βέβαια ξέρει πως υπάρχουν και δούλοι και κλέφτες και τοκογλύφοι κι απατεώνες και κίβδηλοι κι Απήμαντοι. Αυτός όμως πιστεύει στην φιλία γι' αυτό μοιράζει τα πλούτη του αλογάριαστα: χαρίζει στη φιλία, επειδή η φιλία τ΄ αξίζει όλα, όλα τα πλούτη της γης είναι λίγα για ένα τέτοιο ιδανικό. Ο Τίμων δεν χαρίζει για ν΄αποκτήσει φίλους, παρά γιατί λατρεύει το ιδανικό του και θυσιάζει σ΄ αυτό όπως κάθε πιστός στον θεό του.

O Πλούταρχος αναφέρει, ότι ο Τίμων παρουσιάστηκε στην εκκλησία του δήμου κι αφού ανέβηκε στο βήμα, είπε στους κατάπληκτους Αθηναίους: «Άνδρες Αθηναίοι, γνωρίζετε ότι έχω ένα κτήμα στον Υμηττό κι ότι σ’ αυτό υπάρχει μια συκιά, απ’ την οποία πολλοί έως τώρα κρεμάστηκαν. Επειδή λοιπόν, σκοπεύω να χτίσω μια καλύβα κι αποφάσισα να την κόψω, θέλω να σας το ανακοινώσω, για να σπεύσουν να κρεμαστούν, όσοι από εσάς θέλουν»

ΚΟΡΙΟΛΑΝΟΣ ΤΟΥ ΟΥΙΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

Έργο γραμμένο το 1606-1607, εντάσσεται στα λεγόμενα «ρωμαϊκά» έργα του Σαίξπηρ, μαζί με τα Ιούλιος Καίσαρας,Τίτος Ανδρόνικος, Αντώνιος και Κλεοπάτρα. Η πλοκή του υφαίνεται με κύριο υλικό την υπερηφάνεια που αγγίζει τα όρια της έπαρσης. Ο Γαίος Μάρκιος Κοριολανός, γενναίος στρατηγός των Ρωμαίων, έρχεται σε σύγκρουση με τους συμπατριώτες του, αυτό το «πολυκέφαλο πλήθος» αλλά και με τη ρωμαϊκή Σύγκλητο και καταλήγει να ζητήσει τη βοήθεια του Αουφίδιου, στρατηγού των Βόλσκων, εχθρών των Ρωμαίων. Το τέλος του έργου και η δολοφονία του ήρωα Κοριολανού από συνωμότες καταδεικνύει για άλλη μια φορά την αποστροφή του Σαίξπηρ για το ανώνυμο πλήθος, αυτή την «πρόστυχη μάζα» όπως λέει ο ίδιος.

Η σχέση λαού-εξουσίας, αλλά και λαού-ηγέτη αναλύονται εδώ πιο πολύ απ' οποιοδήποτε έργο του μεγάλου δραματουργού, ενώ ταυτόχρονα λυρικές διηγήσεις και σοφοί μονόλογοι συμπληρώνουν ψηφίδα την ψηφίδα το ρωμαϊκό μωσαϊκό που δεν είναι πολύ διαφορετικό απ' αυτό της κοινωνίας στην Ελισαβετιανή εποχή.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Γρηγόρης Βαλτινός, Βάσος Ανδρονίδης, Νίκος Γαροφάλλου, Κάκια Ιγερινού, Νεφέλη Ορφανού, Βασίλης Καίλας, , Κώστας Κοκκάκης, Γιώργος Μοσχίδης, Κώστας Κοντογιάννης, Γιώργος Μπαγιώκης, Παναγιώτης Ζαγανιάρης, Βλάσης Ζώτης, Γιάννης Θωμαίδης, Νίκος Παπαδόπουλος, Ντίνος Σούτης, Μάριος Τζανακάκης, Σίμος Χριστοδούλου 

Κοριολανός ο Νικήτας Τσακίρογλου  - Βολούμνια η Ελένη Χατζηαργύρη 

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Γιώργος Θεοδοσιάδης
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Βασίλης Ρώτας
ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Ολυμπία Κυριακάκη-Λουκίσα
ΡΥΘΜΙΣΗ ΗΧΟΥ Δημήτρης Πουλόπουλος
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΗΧΩΝ Δόμνα Ακατογλίδου-Στεφάνου
ΠΑΡΑΓΩΓΗ Βίκυ Μουνδρέα
Επιμέλεια : Μάρα Καλούδη 

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΑΙ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΤΟΥ ΟΥΙΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

Το έργο αυτό ο Σαίξπηρ το έγραψε το 1607 ή στις αρχές του 1608 και για οδηγό του είχε τον Πλούταρχο, τον οποίο ακολουθεί πιστά. Η υπόθεση του εκτυλίσσεται στη Ρώμη και στην Αλεξάνδρεια, και ανήκει στα «Ρωμαϊκά έργα» του ποιητή, μαζί με τον «Ιούλιο Καίσαρα» και τον «Κοριολανό». Οι δύο τραγικοί ήρωές του και εραστές δεν είναι παιδιά στην πρώτη τους νεότητα, όπως ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα, αλλά ώριμοι που ζουν ένα πάθος γεμάτο δύναμη και γενναιότητα ψυχής.

Ο Σαίξπηρ δικαιώνει τον έρωτά τους αυτό δείχνοντας την αφοσίωση των ερωτευμένων, που φτάνει ως το θάνατο: το τέλος της τραγωδίας του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας είναι ο θρίαμβος δύο ανθρώπων που παθιάζονται τόσο, ώστε συγχωρούν βασικότατα λάθη ο ένας του άλλου. Παράλληλα, στο έργο φαίνεται καθαρά το πολιτικό μήνυμα: η ευθύνη εκείνων που κυβερνούν και η αφροσύνη τους όταν καταλαμβάνονται από προσωπικές αδυναμίες.

ΚΕΙΜΕΝΟ

Για το ραδιόφωνο ηχογράφηση 1966

 ΗΘΟΠΟΙΟΙ  Λυκούργος Καλλέργης, Γιώργος Μοσχίδης, Κάκια Παναγιώτου, Μάκης Ρευματάς, Άρης Βλαχόπουλος, Νίκος Γαροφάλλου, Νίκος Δενδρινός, Μανώλης Δεστούνης, Λάμπρος Κοτσίρης, Βασίλης Κανάκης, Κώστας Καστανάς, Γιάννης Κανδήλας, Στέλιος Λιονάκης, Βασίλης Μαυρομμάτης, Γιώργος Μετσώλης, Δέσποινα Νικολαίδου, Σπύρος Ολύμπιος, Βαγγέλης Πρωτοπαπάς, Πόπη Παπαδάκη, Βίκτωρ Παγουλάτος, Βασίλης Παπανίκας, Νίκος Παπαναστασίου, Τάσος Παπαδάκης, Λουκιανός Ροζάν, Θόδωρος Σαρρής, Γιώργος Χριστόπουλος, Άγγελος Γιαννούλης

Αντώνιος ο Θάνος Κωτσόπουλος - Κλεοπάτρα η Άννα Συνοδινού

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Γιώργος Θεοδοσιάδης - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  Βασίλης Ρώτας

ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Ιφιγένεια Ευθυμιάτου
ΡΥΘΜΙΣΗ ΗΧΟΥ Βασίλης Καρράς -ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΗΧΩΝ Άρτεμις Τροίζου
ΜΟΝΤΑΖ Σπύρος Καβακόπουλος
ΠΑΡΑΓΩΓΗ Βίκυ Μουνδρέα

ΙΟΥΛΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡ ΤΟΥ ΟΥΙΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

 

Ο Βρούτος, φίλος του αυτοκράτορα Ιούλιου Καίσαρα και υπερασπιστής της δημοκρατίας, είναι ένας ακέραιος και στοχαστικός άνθρωπος, που αποτυχαίνει να πραγματώσει τους οραματισμούς του για τη δίκαια και λογική οργάνωση του κόσμου. Η πορεία του αρχίζει να διαγράφεται από τη στιγμή που πείθεται από τον Κάσιο πως η δημοκρατία κινδυνεύει, μέχρι την τελική συντριβή του από τον Αντώνιο. Ενώ ο Βρούτος και ο Κάσιος πίστευαν ότι θα αποτρέψουν την πρόθεση του Ιούλιου Καίσαρα να γίνει μονάρχης, ουσιαστικά πέτυχαν την πραγματική κατάλυση της δημοκρατίας στο πρόσωπο του Οκτάβιου Αυγούστου.

Όπως και στα άλλα δράματα του Σαίξπηρ, η ανακύκλωση του εγκλήματος για την κατάκτηση της εξουσίας θα ολοκληρώσει την τραγωδία

Παίζουν οι ηθοποιοί: Ορφέας Ζάχος, Σταύρος Ζαλμάς, Δημήτρης Τσούτσης, Σωτήρης Βάγιας, Τρύφων Καρατζάς, Δημήτρης Γούσης, Λόης Αβαγιανού, Μηνάς Χατζησάββας, Γιώργος Παερτσαλάκης, Τάκης Βουλαλάς, Γιώργος Λέφας, Λευτέρης Ελευθεριάδης.

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΛΗΡ ΤΟΥ ΟΥΙΛΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

Ο Ληρ, βασιλιάς ης Βρετάνης, γερασμένος και χολερικός, αποφασίζει να χωρίσει το βασίλειό του στις τρεις κόρες του, ανάλογα με το βάθος της αγάπης που τρέφει η κάθε μία γι’ αυτόν. Αν και η Γκόνεριλ (παντρεμένη με τον ευγενικό Άλμπανυ) και η Ρήγκαν (σύζυγος του βίαιου Κόρνουαλ) διατυμπανίζουν υπερβολικά την αγάπη τους γι’ αυτόν, η νεότερη Κορδήλια, περιφρονώντας τους, λέει απλά: «Δεν μπορώ στα χείλια μου/ την καρδιά μου ν’ ανεβάσω». Θυμωμένος, ο Ληρ, την αποκληρώνει, τιμωρώντας τον Κεντ που την υπερασπίστηκε, αλλά ο βασιλιάς της Γαλλίας την παίρνει χωρίς προίκα, για βασίλισσά του. Ο Ληρ, δίνει το μερίδιό της στις αδελφές της και προτείνει να μείνει εναλλάξ μαζί τους, με την ακολουθία του των 100 ιπποτών.

Ο Έντμοντ, νόθος γιος του Γκλώστερ, υποθάλπει διαφωνίες μεταξύ του νόμιμου αδελφού του Έντγκαρ και του πατέρα τους. Ο Κεντ, μεταμφιεσμένος, επιστρέφει για να υπηρετήσει τον αφέντη του Ληρ. Η Γκόνεριλ υποδέχεται τον Ληρ με μίσος. Επικαλούμενος κατάρα πάνω της, ο Ληρ φεύγει για την Ρήγκαν. Την ίδια στιγμή η Ρήγκαν και ο Κόρνουαλ φθάνουν στο κάστρο του Γκλώστερ, ενώ ο Έντγκαρ έχει φύγει. Η Ρήγκαν αποδεικνύεται πιο σκληρή κι από την Γκόνεριλ. Πιστεύοντας ότι η τρέλα θα κυριαρχήσει, ο Ληρ φεύγει μέσα στη νυχτερινή καταιγίδα όπου τον βρίσκει ο πιστός Κεντ. Ο Γκλώστερ, αψηφώντας τον θυμό των δύο αδελφών και του Κόρνουαλ, βρίσκει καταφύγιο γι’ αυτούς σε μια καλύβα (στην οποία βρίσκεται μεταμφιεσμένος ο Έντγκαρ) και παροτρύνει τον Κεντ να οδηγήσει τον βασιλιά, που βρίσκεται σε κίνδυνο, στο Ντόβερ. Επιστρέφοντας στο κάστρο του, ο Γκλώστερ υβρίζεται και βάναυσα τυφλώνεται από τον Κόρνουαλ (η όραση και η τύφλωση είναι δύο θέματα του έργου), ο οποίος δολοφονείται από έναν υπηρέτη.

Ο Έντγκαρ, ακόμη μεταμφιεσμένος και άγνωστος στον τυφλό πατέρα του, ξεκινάει μαζί του για το Ντόβερ. Υπάρχει μια παράξενη συνάντηση μεταξύ του τρελού Βασιλιά και του τυφλού άντρα. Λίγο αργότερα, η Κορδήλια, που έχει επιστρέφει από την Γαλλία, ξανασυνδέεται με τον Ληρ. Σε μια μάχη την οποία χάνουν οι Γαλλικές δυνάμεις, αιχμαλωτίζονται και στέλνονται στη φυλακή όπου με τις οδηγίες του Έντμοντ πρόκειται να δολοφονηθούν. Αλλά ο Έντμοντ – που έχει εξαπατήσει και την Γκόνεριλ και τη Ρήγκαν – σκοτώνεται από τον Έντγκαρ (ως ανώνυμος ιππότης) σε μονομαχία. Η Γκόνεριλ δηλητηριάζει τη Ρήγκαν και μετά μαχαιρώνεται. Την Κορδήλια την κρεμάσανε στη φυλακή. Ο Ληρ την παίρνει «νεκρή στην αγκαλιά του» και μέσα σε λίγα λεπτά πεθαίνει κι αυτός. «Το θαύμα είναι πως άντεξε τόσον καιρό/ζούσε καταχρηστικά». Με την επιθυμία του Άλμπανυ, ο Έντγκαρ θα αναλάβει να κυβερνήσει το βασίλειο, αλλά ο Κεντ θα ακολουθήσει τον Ληρ: «με καλεί ο αφέντης μου… και δεν πρέπει να πω όχι».

Ο Βασιλιάς Ληρ είναι ένα αγωνιώδες, οδυνηρό ταξίδι του πνεύματος και του μυαλού.

Παίζουν οι ηθοποίοι: Στέλιος Βόκοβιτς, Τρύφων Καρατζάς, Βασίλης Ανδρονίδης, Τάνια Σαββοπούλου, Μιράντα Ζαφειροπούλου, Σοφία Μυρμηγκίδου, Τάκης Βουλαλάς, Χρήστος Πάρλας, Σπύρος Μαβίδης, Θάνος Καληώρας, Θόδωρος Συριώτης, Δημήτρης Γούσης
Σκηνοθεσία: Στέλιος Παπαδάκης
Μετάφραση: Βασίλης Ρώτας
Διασκευή: Βούλα Δαμιανάκου