Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΓΗΡΑΙΑΣ ΚΥΡΙΑΣ του Φρίντριχ Ντίρενματ (Der Besuch der alten Dame, 1955)

Αγαπητοί φίλοι, σήμερα μοραζόμαστε μαζί σας το έργο του Φρ. Ντίρενματ Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΓΗΡΑΙΑΣ ΚΥΡΙΑΣ, το οποίο από πολλούς θεωρείται το κορυφαίο του. Τον Ντύρενματ το έχουμε γνωρίσει σε δύο προηγούμενες αναρτήσεις μας: ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΔΩ και ΠΕΡΙ ΟΝΟΥ ΣΚΙΑΣ ΕΔΩ
Αντί οποιασδήποτε άλλης παρουσίασης του έργου προκρίναμε το σημείωμα από το site logotexnia.gr
"Η μεταμόρφωση των κατοίκων μιάς κωμόπολης σε επιφανειακούς μοραλιστές και εξαγοράσιμους ανθρώπους και η εξέλιξη του πρωταγωνιστή Ιλ σε ηθική τραγική φιγούρα αποτελούν τους δύο άξονες γύρω από τους οποίους διαδραματίζεται η τραγική κωμωδία του Dϋrrenmatt, που έχει σαν κύριο σκοπό την κοινωνική κριτική καταδεικνύοντας τη διαφθορά του δυτικού πολιτισμού.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ 1961

Οι κάτοικοι της μικρής πόλης περιμένουν την επίσκεψη της πάμπλουτης γηραιάς κυρίας στην πατρίδα της με την ελπίδα να τους βοηθήσει οικονομικά, καθώς η πόλη κινδυνεύει να καταστραφεί. Λόγω της σχέσης τους επιστρατεύεται ο νεανικός έρωτας της γηραιάς κυρίας Αλφρέδος Ιλ με σκοπό να την πείσει να επενδύσει στην πόλη. Η δραματική κορύφωση έρχεται όταν η γηραιά κυρία ανακοινώνει στους κατοίκους ότι θα τους δώσει ένα αμύθητο ποσό με τον όρο όμως να σκοτώσουν τον Ιλ. Ο ίδιος την είχε αφήσει έγκυο χωρίς όμως να αναγνωρίσει την πατρότητα. Έτσι η γηραιά κυρία αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα της και να γίνει πόρνη. Αργότερα βέβαια παντρεύτηκε πολλούς και πλούσιους άντρες με αποτέλεσμα να τους κληρονομήσει. Τώρα θέλει δικαιοσύνη και εκδίκηση. Οι συμπολίτες αρχικά από ανθρωπιά, όπως ισχυρίζονται, απορρίπτουν την πρόταση, σιγά σιγά όμως πέφτουν όλο και περισσότερο στον πειρασμό και τελικά αποφασίζουν να τον σκοτώσουν λόγω της παλαιότερης πράξης του. Παράλληλα ο ίδιος ο Ιλ που εξαπάτησε στο παρελθόν τη γηραιά κυρία αναγνωρίζει το λάθος του και καθαίρεται με το θάνατό του.

Το θεατρικό έργο του Dϋrrenmatt αποτελεί την πραγματοποίηση της 

 θεωρίας του για την κωμωδία. Το γκροτέσκο είναι το βασικό στοιχείο της τραγικής κωμωδίας, που στην ουσία θέλει να δείξει το παράδοξο της ύπαρξης. Ο ίδιος λέει ότι γράφει κωμωδίες γιατί “οι τραγωδίες προϋποθέτουν ενοχή, φταίξιμο, υπευθυνότητα. Στη σημερινή εποχή όμως είμαστε όλοι ένοχοι και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που στην ουσία δεν υπάρχουν πλέον φταίχτες. Η ενοχή υπάρχει μόνο σε προσωπικό επίπεδο”. Έτσι σε προσωπικό επίπεδο  ο Ιλ καθαίρεται όχι όμως και η κοινωνία. Ο θάνατος του παραμένει για την κοινωνία άνευ σημασίας, αφού εκείνη δεν καθαίρεται σε αντίθεση με την τραγωδία, όπου ο ένας σαν μέρος του συνόλου εξαγνίζει και ολόκληρη την κοινωνία. Η κωμωδία είναι για τον Dϋrrenmatt ο καθρέφτης ενός κόσμου που βρίσκεται σε αταξία. Στο κωμικό ενυπάρχει το επικίνδυνο, το ηθικό. Αυτός είναι και ο λόγος που οι κωμωδίες του δεν έχουν χιούμορ, γιατί το χιούμορ φέρνει το θεατή σε μιά βολική κατάσταση, ο σκοπός όμως του Dϋrrenmatt. είναι να τον κάνει να νιώσει άβολα. Μέσω του γκροτέσκου αποκαλύπτεται η δυσαρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο του, η ανάποδη τάξη της κοινωνίας, το παράδοξο. Η γηραιά κυρία, μιά γκροτέσκα φιγούρα από μόνη της, εισβάλει απρόβλεπτα σε μια φαινομενικά εν τάξει κοινωνία και την κάνει να δείξει το πραγματικό απάνθρωπο πρόσωπό της, η χαμένη τάξη δεν μπορεί να επανέλθει. Έχει λοιπόν επέλθει η χειρότερη τροπή στην υπόθεση. Και η χειρότερη δυνατή τροπή που μπορεί να πάρει μιά υπόθεση είναι η τροπή στο κωμικό , γιατί στην τραγικότητα κρύβεται το ανθρώπινο πρόσωπο, ενώ στην κωμωδία το απάνθρωπο. Ακριβώς επειδή η κοινωνία δεν καλυτερεύει με το θάνατο του Ιλ ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος με μια παράδοξη πραγματικότητα. Το παράδοξο που αποβλέπει στο να μην υπάρξει ταύτιση μεταξύ ηρώων και θεατών, αλλά αποστασιοποίηση ενυπάρχει στην ίδια την υπόθεση. Η υπόθεση είναι παράδοξη, όχι η τεχνική ή η σκηνοθεσία, όπως στον Brecht.  Ετσι σύμφωνα με τον Dϋrrenmatt ο κόσμος είναι αμετάβλητος, δεν μπορεί να αλλάξει. Η τάξη μπορεί να επανέλθει μόνο σε προσωπικό επίπεδο, η κοινωνία όμως παραμένει υπεύθυνη, αφού “οτιδήποτε αφορά όλους μπορούν μόνο όλοι μαζί να το λύσουν. Οποιαδήποτε προσπάθεια ενός να λύσει ό,τι αφορά όλους είναι καταδικασμένη να αποτύχει”.

   Νοέμβριος 2003

   Ίρις Βατσέλλα 

Η πρώτη ραδιοφωνική μετάδοση έγινε το 1986 για την εκπομπή ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ. Ο Γιώργος Μιχαϊλίδης σκηνοθέτησε και έπαιξαν με αλφαβητική σειρά οι ηθοποιοί: Κ. Γαλανάκης, Γ. Ευδαίμων, Κ Ιγερινού, Τζ. Καλύβα, Κ.Καραμπέτη, Α. Λεμπεσόπουλος, Σ. Μπιμπίλας, Ν. Μπιρμπίλης, Κ.ΠανουργιάςΖ. Ρόχας, Μ.Τζανακάκης, Μ. Τζιραλίδου, Γ. Τσιτσόπουλος, Μ. Χατζησάββας. Στο ρόλο της Κλαίρης Τσαχανασιάν η Όλγα Τουρνάκη.

Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΓΗΡΑΙΑΣ ΚΥΡΙΑΣ παίχτηκε για πρώτη φορά στη χώρα μας από το ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ το 1961 σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή με την Κατίνα Παξινού στον ρόλο της Κλαίρης Τσαχανασιάν, τον ίδιο τον Μινωτή και πολλούς άλλους γνωστούς ηθοποιούς. Τα σκηνικά και τα κοστούμια είχε επιμεληθεί ο Γιάννης Τσαρούχης. Για περισσότερες πληροφορίες  ΕΔΩ
Βιογραφικά στοιχεία για τον Ντίρενματ σε προηγούμενες αναρτήσεις. 

ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΑΚΡΟΑΣΗ!

Η ΝΙΚΗ ΤΗΣ ΛΟΥΛΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ

Το θεατρικό που αναρτούμε σήμερα αποτελεί ένα σημαντικό σταθμό στην εργογραφία της Λούλας Αναγνωστάκη,μιας από τις σπουδαιότερες φωνές της μεταπολιτευτικής ελληνικής δραματουργίας.

Η κριτική της εποχής αναγνώρισε στην "Νίκη" ένα οριακό κείμενο που συνδέει το νεοελληνικό βίωμα με τον μοντερνισμό και στο οποίο η έννοια του ξένου αναγνωρίζεται στο επίπεδο ενός προσώπου,μιας οικογένειας,μιας τάξης,μιας χώρας।

Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα γερμανικό βιομηχανικό προάστιο όπου καταλήγει μια βασανισμένη ελληνική οικογένεια με συσσωρευμένες τις ατομικές και συλλογικές δοκιμασίες στις αποσκευές της. Το οδοιπορικό αυτής της οικογένειας ξεκινά από τον γενέθλιο τόπο της ορεινής μακεδονικής γης για να καταλήξει στην Γερμανία του '60. Οι διάλογοι είναι αφαιρετικοί,ενώ οι μονόλογοι διατηρούν μια ποιητική απόχρωση ,καθώς το παρελθόν συνδέεται και συγχέεται με το παρόν.

Η Λούλα Αναγνωστάκη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη.Εμφανίστηκε στο θέατρο το 1965 με την τριλογία της Πόλης ("Η διανυκτέρευση", "Η πόλη", "Η παρέλαση"), που παρουσίασε σε ενιαία παράσταση στο Θέατρο Τέχνης ο Κάρολος Κουν. 

Το Φεβρουάριο του 1967 ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο το τρίπρακτο έργο της "Η συναναστροφή", σε σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά. Ακολούθησαν: "Αντόνιο ή το Μήνυμα" (1972), "Η νίκη" (1978), "Η κασέτα" (1982), "Ο ήχος του όπλου" (1987), όλα από το Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν. Το 1990 ο θίασος Τζένης Καρέζη - Κώστα Καζάκου παρουσίασε το έργο "Διαμάντια και μπλουζ", σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου. Το 1995 ανέβηκε το "Ταξίδι μακριά" από το Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Μίμη Κουγιουμτζή. Το 1998 το μονόπρακτο "Ο ουρανός κατακόκκινος" από το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Βίκτορα Αρδίττη και το 2003 το έργο "Σ' εσάς που με ακούτε" από τη Νέα Σκηνή, σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή. 

Τα έργα της Λούλας Αναγνωστάκη έχουν επίσης παρουσιαστεί από Αθηναϊκούς θιάσους και Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, καθώς και στο εξωτερικό (Γαλλία, Ιταλία, Αγγλία, Γερμανία, Κύπρο, Ισπανία, ΗΠΑ). 

Δημιουργός μιας ιδιαίτερης γραφής, η Λούλα Αναγνωστάκη αποτύπωσε στα έργα της το εσωτερικό τοπίο του σύγχρονου Έλληνα και τις μεταβολές του υπό την επίδραση της Ιστορίας. Πραγματεύτηκε τα σημαντικότερα θέματα της μεταπολεμικής περιόδου στη χώρα μας, όπως το τραύμα, η ενοχή, η μοναξιά, η ήττα. Παρακολουθώντας την εξέλιξη της νεοελληνικής κοινωνίας και μετά τη μεταπολίτευση, πραγματεύεται τον εγκλωβισμό των ανθρώπων και των κοινωνιών, τα αδιέξοδα του σύγχρονου κόσμου, τη μοναξιά, την έλλειψη επικοινωνίας και το αίσθημα ασφυξίας του ατόμου. Βαδίζει το δικό της δημιουργικό, μοναχικό δρόμο, επενδύοντας ιδιαιτέρως στη μουσική διάσταση του λόγου της, που ενισχύει τη δραματικότητα και την εμβέλειά του. 

Παντρεμένη με το συγγραφέα και καθηγητή Ψυχιατρικής Γιώργο Χειμωνά και μητέρα του συγγραφέα Θανάση Χειμωνά.

Για το ραδιόφωνο: Η ηχογράφηση έγινε το 1987 σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη

Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Ηλίας Ασπρούδης, Τζένη Καλύβα, Έρση Μαλικενζου, Μαρίκα Τζιραλίδου, Μηνάς Χατζησάββας, Κώστας Πανουργιάς, Ζαχαρίας Ρόχας

 

ΜΙΑ ΑΥΛΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗ

H Αυλή των Θαυμάτων είναι ένα νεοελληνικό θεατρικό έργο του Ιακωβου Καμπανελλη που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 18 Ιανουαρίου1957 από το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία του ιδίου του συγγραφέα. Θεωρείται ένα από τα έργα που σημάδεψαν την πορεία του Ελληνικού Θεάτρου. Σήμερα, 50 χρόνια μετά τη συγγραφή του, διατηρεί ακόμα μέρος της πρώτης του φρεσκάδας κι ανεβαίνει συχνά σε θεατρικές σκηνές επαγγελματικών και μη θιάσων.
Τα θεατρικά δρώμενα εξελίσσονται σε μια λαϊκή γειτονιά της Αθήνας, σε εποχή σύγχρονη με τη συγγραφή του έργου, τη δεκαετία του 1950. Στα δωμάτια μια αυλής, στο συνοικισμό του Βύρωνα, κατοικούν άτομα και οικογένειες που ανήκουν στη λαϊκή τάξη, έχουν όμως διαφορετική προέλευση. Ο γερο-Ιορδάνης με τη γυναίκα του και τα παιδιά του είναι Μικρασιάτες πρόσφυγες. Η κυρά Αννετώ, χήρα με κόρη παντρεμένη στην Αγγλία. Ο Στέλιος, Αθηναίος ονειροπόλος με πολλές αδυναμίες, και η γυναίκα του Όλγα γεννημένη στην προεπαναστατική Ρωσία. Η Βούλα κι ο Μπάμπης, αντρόγυνο που εναλλάσσει τα χαϊδολογήματα με τα μαλλιοτραβήγματα. Η Μαρία, γυναίκα ναυτικού που τη βασανίζει η μοναξιά της. Η Ντόρα, νέα γυναίκα ανύπαντρη που όμως δεν ξέρει τι θα πει μοναξιά. Στους παραπάνω ένοικους θα προστεθεί αργότερα και ο Στράτος, υδραυλικός στο επάγγελμα, που θα σηκώσει τρικυμία στο αισθηματικό τέλμα της μικρής "αυλικής" κοινωνίας.


Ο Ι.Καμπανέλλης, στο Σημείωμα για την παράσταση στο Θέατρο Τέχνης (1957-58), λέει τα εξής:
Αν με ρωτούσε κανείς τί θα ήθελα, σαν συγγραφέας, θα του απαντούσα "Να γράψω έργα με όσο το δυνατόν γνησιότερη την προέλευσή τους από τον τόπο μας". Κι αν με ξαναρωτούσαν ποια είναι η φιλοδοξία μου στο θέατρο, θά'λεγα πως θά ήθελα, με μια σειρά από θεατρικά έργα, ν'ανακαλύψω τον Έλληνα σαν σύγχρονο άνθρωπο. Θέλω να πω, ν'ανακαλύψω τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων του τόπου μου και του καιρού μου, μέσα από την πρόσκαιρη έκφραση της σχέσης τους με τη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Η "Αυλή των Θαυμάτων" βασίζεται στην έλλειψη σταθερότητας και σιγουριάς, που χαρακτηρίζει τη ζωή του Έλληνα. Η αστάθεια αυτή, όσο γνώριμη σε όλους μας, αρχίζει από το αλλοπρόσαλλο κλίμα μας, τη "στρατηγική" γεωγραφική μας θέση, τη φτώχεια του τόπου μας, και τελειώνει στην ιδιωτική μας οικονομία. Όλα στην Ελλάδα ανεβοκατεβαίνουν πολύ εύκολα, κυλούν, φεύγουν, κι η συνηθισμένη λαχτάρα του Ρωμιού είναι να στεριώσει κάπου, να σιγουρέψει κάτι. Η λαϊκή τάξη εκφράζει πάντα με πιότερη γνησιότητα τα χαρακτηριστικά της ζωής, γι'αυτό δεν είναι τυχαίο που τοποθέτησα το έργο στο χώρο της. Η ρευστότητα στις συνθήκες ζωής του Έλληνα, η μεσογειακή του ιδιοσυγκρασία και μια έμφυτη αντίσταση στις δυσκολίες, μια αισιοδοξία, του διαμορφώνουν ένα χαρακτήρα που δεν έχει στέρεα σύνορα, δεν μπορείς εύκολα να τον καθορίσεις. Μέσα στο ίδιο άτομο βλέπεις να γεννιούνται τα πιο αντίθετα μεταξύ τους αισθήματα, που καλύπτουν όλη την κλίμακα από το καλό ως το κακό - κι αντιστρόφως - μαι διαρκής δηλαδή αποκάλυψη ψυχικού πλούτου, μια σειρά από μικρά θαύματα. Στην "Αυλή των Θαυμάτων" προσπάθησα να μη σταθώ στην εξωτερική έκφραση αυτής της σχέσης του ανθρώπου με τον κοινωνικό του περίγυρο. Προσπάθησα να δω πώς, κι ίσαμε ποιο βαθμό, αυτός ο παράγοντας υποχρεώνει τον συγκεκριμένο άνθρωπο, τον Έλληνα, να λειτουργήσει σαν εσωτερικός μηχανισμός. Στήριξα το έργο σ'ένα μύθο, που θα μου πρόσφερε τα εξωτερικά, τυπικά χαρακτηριστικά μιας ενότητας, αλλά σε μια διαδοχή από απλά, καθημερινά περιστατικά, που συνθέτουν μιαν εικόνα της ελληνικής πραγματικότητας και μέσα σ'αυτά, δοκίμασα να βρω ό,τι μόνιμο και ουσιαστικό στοιχείο ζωής. Κατά τον ίδιο τρόπο θέλησα ώστε τα πρόσωπα, με τις καθημερινές τους, φαινομενικά ασήμαντες αντιδράσεις, που θα τα τοποθετούσανε και πιο ξεκάθαρα μέσα στην εποχή τους, ν'αποκαλύπτανε κι έναν καθολικότερο άνθρωπο. Γράφοντας αυτό το σημείωμα, δεν είχα την πρόθεση, ούτε να προκαταβάλω, ούτε και να εξηγήσω το έργο μου. Δοκίμασα μόνο να σημειώσω ένα μέρος από τις επιδιώξεις μου, που θα διευκολύνουν το θεατή να δει πιο καθαρά τις προθέσεις του συγγραφέα.
Το εργο ηχογραφηθηκε το 1977 σε σκηνοθεσια Γιωργου Μιχαηλιδη.Ερμηνευουν οι ηθοποιοι:Δημητρης Αστεριαδης,Ντορα Σιμοπουλου,Πολυκαρπος Πολυκαρπου,Μαρικα Τζιραλιδου,Νελλη Αγγελιδου,Ρεα Χαλκιαδακη,Νικος Τσιλουνης,Ντινα Κωνστα,Λαζος Τερζας,Μπελλα Μπερδουση,Κωστας Πανουργιας,Θοδωρος Μπογιατζης,Γιωργος Παλιος,Μπαμπης Αλατζας,Χρηστος Βαλταδωρος.Ντινος Δουλγερακης.

Θα πρεπει να σημειωθει οτι το συγκεκριμενο εργο σκοπευαμε να το αναρτησουμε αρκετο καιρο πριν.Ωστοσο η ποιοτητα της εγγραφης που ειχαμε στην διαθεση μας(παρα τις προσπαθειες βελτιωσης που καταβληθηκαν) μας οδηγουσαν σε συνεχεις αναβολες,ωσπου να εξασφαλιστει μια αρτιοτερη ηχητικη αποδοση.Αυτη τελικα η αποδοση βρεθηκε στο αρχειο του φιλου του blog και εξαιρετου ραδιοθεατροφιλου Δημητρη Τ., τον οποιο και ευχαριστουμε θερμα για αυτη την παραχωρηση.
Καλη ακροαση!