ΛΕΥΚΕΣ ΝΥΧΤΕΣ, του Φιοντόρ Μιχαΐλοβιτς Ντοστογιέφσκι

Το ρώσικο θέατρο και η ρωσική λογοτεχνία μας έχουν απασχολήσει στο παρελθόν τόσο στο ραδιοφωνικό όσο και στο τηλεοπτικό θέατρο. Το θέατρο της Ρωσίας έχει τις ρίζες του στο βαθύ παρελθόν. Στη δημιουργία της θεατρικής τέχνης συντελούν, με τα έργα τους, αντιπρόσωποι του κριτικού ρεαλισμού, όπως ο Πούσκιν, ο Γκόγκολ, ο Γκριμπογιενίωφ, Σαλτινώφ, Λέρμοντωφ, Οστρόφσκι, Τουργκένιεφ, Τολστόι, Τσέχωφ, Γκόρκι. Το ίδιο βαθιές ρίζες έχει και η λογοτεχνία της Ρωσίας. Από τον 19ο αιώνα αρχίζει η απεξάρτηση της ρωσικής λογοτεχνίας από τα θρησκευτικά θέματα και τις ελληνοβυζαντινές επιρροές. Ο ρεαλισμός εισάγεται από τον Γκόγκολ, Σεντρίν, Νεκράσωφ, Τουργκένιεφ, ενώ ο πεζός λόγος έφτασε στα ύψη με τους κορυφαίους της παγκόσμιας λογοτεχνίας Τολστόι, Ντοστογιέφσκι, Τσέχωφ.

Τα αριστουργήματα αυτών των σημαντικών δημιουργών είναι ιδιαίτερα αγαπητά στους Έλληνες και κατά κάποιο τρόπο υιοθετήθηκαν από την ελληνική κουλτούρα. Ίσως επειδή βαθιές είναι και οι ρίζες που ενώνουν αυτούς τους δύο πολιτισμούς.

Ελάτε λοιπόν στις Λευκές νύχτες του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Εύχομαι καλή ακρόαση…

ΥΠΟΘΕΣΗ
Αγία Πετρούπολη… Μια μοιραία πόλη για τους ήρωες μας. Ένας εικοσιεξάχρονος νέος, μοναχικός και ονειροπόλος περιπλανιέται μια νύχτα στην Πετρούπολη που έχει ερημώσει καθώς όλοι ξεσηκώθηκαν και πήγαν να ξεκαλοκαιριάσουν στην εξοχή. Στην προκυμαία του καναλιού, πολύ κοντά στα κάγκελα, στέκεται μια γυναίκα και κλαίει. Ένα τυχαίο συμβάν στέκεται η αιτία να γνωριστούν. Κάποιο μυστικό βασανίζει τη σκέψη της κοπέλας και αποφασίζει να το εμπιστευτεί στον νέο. Του δίνει ραντεβού για την επόμενη νύχτα, με έναν όρο όμως : να μην την ερωτευτεί…

ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ – ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ - ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ: Ιουλία Ιατρίδου

ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σοφία Μιχαλίτση

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Γιώργος Θεοδοσιάδης

ΠΑΙΖΟΥΝ: Βέρα Ζαβιτσιάνου, Ανδρέας Μπάρκουλης, Έλλη Ξανθάκη, Λουκιανός Ροζάν, Νίκος Παπαναστασίου

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 ώρα και 47 λεπτά

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ Α΄ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ: 1966 (2 Νοεμβρίου)

ΛΙΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Το ατμοσφαιρικό διήγημα Λευκές Νύχτες, που γράφτηκε το 1848, έχει μεταφερθεί αρκετές φορές στην μικρή οθόνη, τόσο στη ρώσικη όσο και στην ευρωπαϊκή τηλεόραση, στην Ιταλία, στην Ισπανία κ.α. Επιπλέον το έργο έχει μεταφερθεί στο ρωσικό κινηματογράφο το 1992. Στην Ελλάδα έχει διασκευαστεί λίγες φορές για το θέατρο. Η τελευταία είναι με το ΔΗ. ΠΕ. ΘΕ Πάτρας το 2002, με πρωταγωνιστές τον Δημοσθένη Παπαδόπουλο και την Φένια Παπαδοδήμα.

ΦΙΟΝΤΟΡ ΜΙΧΑΗΛΟΒΙΤΣ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι υπήρξε κορυφαία μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ρωσικής καταγωγής. Γεννήθηκε το 1821 στη Μόσχα. Σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή Μηχανικών της Αγίας Πετρούπολης. Υπηρέτησε στο στρατό για ένα μικρό χρονικό διάστημα αλλά τον εγκατέλειψε γρήγορα για να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία. Μελέτησε την κοινωνία και τον κόσμο όχι θεωρητικά αλλά στην πράξη. Θέμα των έργων του, η ίδια η ζωή. Είδε από κοντά τις υποβαθμισμένες συνοικίες, γνώρισε τη φτώχεια, τον πόνο, την εξαθλίωση των ταπεινών ανθρώπων και στη συνέχεια μετέφερε τις εικόνες αυτές στα μυθιστορήματα του. Ασχολήθηκε με τον άνθρωπο και την κοινωνία και υπήρξε αγωνιστής και επαναστάτης. Υπήρξε μέλος της Ακαδημίας Επιστημών και η προσφορά του στην παγκόσμια λογοτεχνία είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Θεωρείται ως ο μεγαλύτερος μυθιστοριογράφος όλων των εποχών και τα έργα του έχουν μεταφραστεί σχεδόν σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Εναντιώθηκε στην πολιτική του Τσάρου Νικολάου του Α'. Αυτή του η στάση είχε αποτέλεσμα να κατηγορηθεί για συνωμοσία και να καταδικαστεί σε τετραετή φυλάκιση. Τα χρόνια του εγκλεισμού του στις φυλακές του Όμσκ υπέφερε τρομερά βασανιστήρια και εξευτελισμούς. Στα χρόνια της φυλάκισης και εξορίας του αντλούσε δύναμη από μια Καινή Διαθήκη που είχε μαζί του. Το 1859 επέστρεψε στην Πετρούπολη και εξέδωσε μαζί με τον αδελφό του δύο περιοδικά τα οποία, όμως, δεν σημείωσαν επιτυχία με αποτέλεσμα ο Ντοστογιέφσκι να βρεθεί καταχρεωμένος. Ο μόνος τρόπος γιά να συγκεντρώσει χρήματα και να ξεπληρώσει τα χρέη του ήταν η συγγραφή. Άρχισε λοιπόν να γράφει συνέχεια και ακούραστα με αποτέλεσμα να καταφέρει να ζήσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του σχετικά άνετα. Σε αυτό το διάστημα έγραψε τα καλύτερα του έργα: Ο παίκτης, Οι αδερφοί Καραμαζώφ, Έγκλημα και Τιμωρία, Ο Ηλίθιος, Οι δαιμονισμένοι. Όταν κατάφερε πλέον να ανασάνει από το βάρος των χρεών ανέλαβε τη διεύθυνση του περιοδικού "Πολίτης" και λίγα χρόνια αργότερα εξέδωσε το δικό του περιοδικό, Το Ημερολόγιο Ενός Συγγραφέα, που σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκδοτικές εμπειρίες σημείωσε τεράστια επιτυχία. Πέθανε το 1881 στην Πετρούπολη σε ηλικία 60 ετών.

Ευχαριστούμε τον Nikos Ps για το έργο και το κείμενο.

ΤΑΠΕΙΝΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΦΡΟΝΕΜΕΝΟΙ (The Insulted and Humiliated - 1861) του Fyodor Dostoevsky

Τα έργα του Ντοστογιέφσκι, στηρίζονται περισσότερο στους χαρακτήρες και λιγότερο στην πλοκή.
Οι χαρακτήρες αυτοί είναι εξατομικευμένοι και διαφορετικοί μεταξύ τους. Ζουν σ' ένα κόσμο νοσηρό,
αλλόκοτο, που ξαφνικά αποκαλύπτεται μπροστά τους. Οι συμπεριφορές τους φανερώνονται από μια
κίνηση τους, μια φράση τους.
Το "Ταπεινοί και καταφρονεμένοι" δημοσιεύτηκε το 1861, σε συνέχειες στο περιοδικό "Βρέμια".Η θεατρική διασκευή του Andre Charpak, διατηρεί την ατμόσφαιρα του έργου.
(Στο Θέατρο, οι λέξεις είναι "έπεα πτερέοντα" που πρέπει να πετάξουν κατευθείαν στη νόηση του ακροατή)

ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΥΝ ΟΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ:

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΝΑΝΕΡΗΣ .... (ΙΒΑΝ)
ΑΝΝΑ ΒΕΝΕΤΗ .... (ΝΑΤΑΣΑ)
ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΣΤΑΝΑΣ .... ( ΑΛΙΟΣΑ)
ΜΑΝΟΣ ΡΕΥΜΑΤΑΣ .... (ΒΑΛΚΟΦΣΚΙ)
ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΒΑΦΙΑΣ .... (ΙΚΜΕΝΙΕΦ)
                                                                ΤΟΝΙΑ ΚΑΖΙΑΝΗ .... (ΚΑΤΕΡΙΝΑ)
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ/ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ: ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ
ΡΑΔΙΟΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΚΑΣ
Ηχογράφηση 1972

Θεατρική διασκευή Andre Charpak (Humilies et offenses - 1958

Το έργο προσφέρεται από τον φίλο μας Γ.Χ από Θεσ/κη, ο οποίος κάνει και την παρουσίασή του. Τον ευχαριστούμε από καρδιάς! 

 Ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι υπήρξε κορυφαία μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ρωσικής καταγωγής. Γεννήθηκε το 1821 στη Μόσχα. Σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή Μηχανικών της Αγίας Πετρούπολης. Υπηρέτησε στο στρατό για ένα μικρό χρονικό διάστημα αλλά τον εγκατέλειψε γρήγορα για να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία. Μελέτησε την κοινωνία και τον κόσμο όχι θεωρητικά αλλά στην πράξη. Θέμα των έργων του, η ίδια η ζωή. Είδε από κοντά τις υποβαθμισμένες συνοικίες, γνώρισε τη φτώχεια, τον πόνο, την εξαθλίωση των ταπεινών ανθρώπων και στη συνέχεια μετέφερε τις εικόνες αυτές στα μυθιστορήματα του. Ασχολήθηκε με τον άνθρωπο και την κοινωνία και υπήρξε αγωνιστής και επαναστάτης. Υπήρξε μέλος της Ακαδημίας Επιστημών και η προσφορά του στην παγκόσμια λογοτεχνία είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Θεωρείται ως ο μεγαλύτερος μυθιστοριογράφος όλων των εποχών και τα έργα του έχουν μεταφραστεί σχεδόν σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Εναντιώθηκε στην πολιτική του Τσάρου Νικολάου του Α'. Αυτή του η στάση είχε αποτέλεσμα να κατηγορηθεί για συνωμοσία και να καταδικαστεί σε τετραετή φυλάκιση. Τα χρόνια του εγκλεισμού του στις φυλακές του Όμσκ υπέφερε τρομερά βασανιστήρια και εξευτελισμούς. Στα χρόνια της φυλάκισης και εξορίας του αντλούσε δύναμη από μια Καινή Διαθήκη που είχε μαζί του. Το 1859 επέστρεψε στην Πετρούπολη και εξέδωσε μαζί με τον αδελφό του δύο περιοδικά τα οποία, όμως, δεν σημείωσαν επιτυχία με αποτέλεσμα ο Ντοστογιέφσκι να βρεθεί καταχρεωμένος. Ο μόνος τρόπος γιά να συγκεντρώσει χρήματα και να ξεπληρώσει τα χρέη του ήταν η συγγραφή. Άρχισε λοιπόν να γράφει συνέχεια και ακούραστα με αποτέλεσμα να καταφέρει να ζήσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του σχετικά άνετα. Σε αυτό το διάστημα έγραψε τα καλύτερα του έργα: Ο παίκτης, Οι αδερφοί Καραμαζώφ, Έγκλημα και Τιμωρία, Ο Ηλίθιος, Οι δαιμονισμένοι. Όταν κατάφερε πλέον να ανασάνει από το βάρος των χρεών ανέλαβε τη διεύθυνση του περιοδικού "Πολίτης" και λίγα χρόνια αργότερα εξέδωσε το δικό του περιοδικό, Το Ημερολόγιο Ενός Συγγραφέα, που σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκδοτικές εμπειρίες σημείωσε τεράστια επιτυχία. Πέθανε το 1881 στην Πετρούπολη σε ηλικία 60 ετών.

ΑΡΧΙΜΑΣΤΟΡΑΣ ΣΟΛΝΕΣ (Bygmester Solness - 1892) του Henrik Ibsen

Ο "Αρχιμάστορας Σόλνες" (1892) είναι το προτελευταίο έργο του Ίψεν και θεωρείται από τα πιο αυτοβιογραφικά του, έργα. Αφετηρία για την συγγραφή του, υπήρξαν δύο γεγονότα της ζωής του. Η ερωτική του εμπειρία με την κατά 43 χρόνια νεώτερή του Εμιλι Μπάρνταχ (ο Ίψεν ήταν 61 χρονών) και η επίθεση που δέχτηκε, σε μια διάλεξη του νεαρού τότε Κνουτ Χάμσουν (1859-1952), ο οποίος επιτέθηκε εναντίον του καλεσμένου του Ίψεν, κατηγορώντας τον για "σκοτεινό συμβολισμό", για ¨αντιφάσεις, για ¨αντιαισθητικές παραμορφώσεις της πραγματικότητας", κατηγορίες, που προκάλεσαν το χειροκρότημα των εικοσάρηδων ακροατών. Ο Ίψεν σε μια προσπάθεια αυτογνωσίας και αυτοπροσδιορισμού του, μέσα από σύμβολα και αλληγορίες, φιλοσοφεί πάνω στα όρια που μπορεί να φτάσει μια μεγάλη μορφή, στην αναπόφευκτη σύγκρουση του παλιού με το νέο.

Στην Ελλάδα πρωτοπαρουσιάστηκε από τον Θωμά Οικονόμου το 1925. Ο Νικήτας Τσακίρογλου, ερμήνευσε τον ρόλο του Σόλνες, στο θέατρο "Γκλόρια" το 2000. Ο "Αρχιμάστορας Σόλνες" ήταν και η τελευταία θεατρική εμφάνιση, το κύκνειο άσμα, του Δημήτρη Χορν, στο θέατρο "Διονύσια" το 1983.

Ο Σόλνες, είναι ένας ιδιοφυής, αυτοδημιούργητος αρχιτέκτονας. Άρχισε την σταδιοδρομία του χτίζοντας εκκλησίες με ψηλά καμπαναριά, που υψώνονταν στο άπειρο, δοξάζοντας το Θεό. Χρησιμοποιεί το ταλέντο του για να καταστρέψει. Ιδιοποιείται τα πάντα και ασελγεί στα πάντα. Ξαφνικά θα εισβάλει, στην ερμητικά κλειστή ζωή του, η εικοσάχρονη Χίλντα. Ένα ατίθασο κορίτσι, που του ζητά, τον προκαλεί, να εκπληρώσει την υπόσχεση του, να της κτίσει ένα καινούργιο πύργο. Αναζητώντας την αυτοσυνειδησή του, την ουσία και την εφικτότητα των οραμάτων του, θα ανταποκριθεί ....

* Ο δραματικός πυρήνας του έργου δεν είναι παρά ένας ατέλειωτος διάλογος ανάμεσα σε δύο πρόσωπα: τον αρχιμάστορα Σόλνες και τον εαυτό του.

* Στο έργο εισχωρούν θεληματικά ή άθελα, πολλά συγκεκριμένα στοιχεία από τη ζωή του συγγραφέα.

* Ο ίδιος ο συγγραφέας, θεωρούσε τα έργα του ως "αρχιτεκτονικές κατασκευές".


ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΣΕΙΡΑ ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΥΝ:

Αρχιμάστορας Σόλνες .... ΝΙΚΗΤΑΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Κνου Μπρόβιγκ ....ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΟΣΧΙΔΗΣ
Κάγια Φόσλι .... ΣΟΥΛΤΑΝΑ ΝΙΚΟΛΑΙΔΟΥ
Ράγκναρ Μπρόβιγκ .... ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ
Αλίνα Σόλνες .... ΤΑΝΙΑ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ
γιατρός Χέντραλ .... ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ
Χίλντα Βάνγκελ .... ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑΔΗ

ΡΑΔΙΟΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΚΛΕΑΣ
ΑΠΟΔΟΣΗ: ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ

".... Ο "Πρωτομάστορας Σόλνες" συγκαταλέγεται ανάμεσα στα τελευταία δράματα του Νορβηγού συγγραφέα, με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, κι όπου επιχειρεί μια ανακεφαλαίωση του έργου του και του βίου του. Κλείνει τους λογαριασμούς του με το κεφάλαιο γραφή, με το κεφάλαιο έρως, με το κεφάλαιο χρόνος. Έμμονη ιδέα του συγγραφέα κι εδώ, το μεγάλο, ανέφικτο για τα ανθρώπινα μέτρα έργο, το "βιβλίο του κόσμου" που γράφουν με το σώμα τους οι τραγικοί ποιητές, προορισμένο να χαθεί για πάντα στις καθαρτήριες φλόγες του ανθρώπινου πάθους - λάθους. Σημεία ενός υποθετικού "χάρτη" μυθικού που σώθηκε αποσπασματικά και που τώρα προσπαθούμε μάταια να τον αποκαταστήσουμε στην αυθεντική μορφή του: "κάστρα στον αέρα" και η πανέμορφη νέα γυναίκα που έρχεται απ' τα βάθη ενός λησμονημένου παρελθόντος ως άγγελος - εξολοθρευτής- ένα τοπίο - αστικό σαλόνι που αιφνιδίως αναλήπτεται στους ουρανούς- το ψηλό καμπαναριό και στο ψηλότερο σημείο του ένας ανεμοδείχτης που προσμένει να δεχτεί το στεφάνι του νικητή, του κατακτητή, για να τον εκσφενδονίσει την αμέσως επομένη στιγμή στο χάος. Μετέωρο βήμα του ποιητή προς τον πύργο της τελειώσεώς του, και η τιμή της σύγκρουσής του με το σκοτεινό πρόσωπο μιας αδυσώπητης θεότητας - τέλος όλων των ψευδαισθήσεων που έχτισαν τον πολιτισμό μας. Τέλος του παιχνιδιού, ίσως. Αλλά και καινούργια αρχή του."

ΛΕΑΝΔΡΟΣ ΠΟΛΕΝΑΚΗΣ (ΑΥΓΗ 10/04/2005)

"Υπάρχει εδώ απέναντι στη νεότητα μια ύβρις, ένα έγκλημα και η τιμωρία του. Έτσι, οι φυσικές διαστάσεις του έργου απογειώνονται, περνούν στην τραγική περιοχή. Αυτός είναι ο βασικός λόγος της πεισματικής επιβίωσης όλου σχεδόν του ιψενικού έργου, το ότι δηλαδή η κάθε πλοκή ξεκορμίζει από την κοινωνική, ιστορική ή και ψυχολογική συνθήκη που την ορίζει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ξεπερνιέται, πιστεύω, ακόμη και η ψυχολογική κατηγορία, παρότι είναι σοφά και πλούσια επεξεργασμένη ως προς όλα τα πρόσωπα. Kαι ξεπερνιέται, ακριβώς επειδή σπουδαιότερη και ανθεκτικότερη είναι η τραγική διαμάχη του ήρωα με τη μοίρα του."

ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΕΡΗΣ (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 11-02-01)

"Γιατί η τέχνη είναι ένας όλεθρος, μια απώλεια, μια αρνητική εντροπία. Είναι μια ποιότητα αφύσικη, μια μετα-φυσική (όχι μια "μεταφυσική"). Ιδού γιατί με αφήνει αδιάφορο το ιστορικό, το ημερολογιακό στοιχείο που προκάλεσε στον Ιψεν τον "Αρχιμάστορα Σόλνες", γιατί με αφήνει ασυγκίνητο το προσωπικό εμπειρικό γεγονός μιας σχέσης που συνέβη στον δημιουργό. Όπως μ' αφήνει ασυγκίνητο το γεγονός ότι πιθανόν ο Ίψεν την εποχή που έγραφε το έργο του περνούσε μια προσωπική κρίση σχετική με τη δημιουργία του και τη σκοπιμότητα του έργου. Κι αν ακόμα ξέρω τα γεγονότα, σημασία πάντα έχει πως πήραν καλλιτεχνική μορφή, πως αυτονομήθηκαν, πως έγιναν μύθος που με αφορά και κοινωνώ μαζί του.

Όσο με ενδιαφέρει αν πίσω από τον Προμηθέα κρύβεται ο Αισχύλος και πίσω από τον Άμλετ ο Σαίξπηρ , άλλο τόσο με αφορά αν ο "Αρχιμάστορα Σόλνες" είναι ο Ίψεν.

.............
Σόλνες είμαστε όλοι ...... "
ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ (ΤΟ ΒΗΜΑ 4-3-1984)

Και πάλι θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε εκ μέρους όλων των φίλων του radio-theatre τον Γ.Χ από Θεσ/κη. Στο ανεκτίμητο αρχείο του στηρίζεται εξ ολοκλήρου και η σημερινή μας ανάρτηση.

Καλή σας ακρόαση!

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι

Αγία Πετρούπολη, σωτήριον έτος 1866. Ένα διπλό φονικό διαπράττεται. Θύματα: μια γριά τοκογλύφος και η ανυπεράσπιστη αδερφή της. Δράστης: ο Ρασκόλνικωφ, ένας πρώην φοιτητής, που διακατέχεται από την ιδεοληψία ότι είναι «υπεράνθρωπος» και ότι δικαιούται να εγκληματήσει για το καλό της ανθρωπότητας… Η δράση φέρνει αντίδραση και το έγκλημα επισείει τιμωρία. Ποια θα είναι τιμωρία του; Από πού θα προέλθει; Από το νόμο, με εκφραστή τον ανακριτή Πορφύρη που υποπτεύεται τον ένοχο εξαρχής και τον κυκλώνει με δεξιοτεχνία ήρεμου γηραιού αιλουροειδούς;… ή από τη συνείδησή του, που θα τον καταβάλει όψιμα, μετά τη συνάντησή του με την πόρνη Σόνια, μια αγία αμαρτωλή;

Η ομολογία του δράστη θα είναι αυτόβουλη το αίτημα του παντεπόπτη οφθαλμού για δικαιοσύνη εκπληρώνεται κι επέρχεται η κάθαρση.

Ένα από τα κορυφαία έργα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1821-1881). Αστυνομικό θρίλερ με θρησκευτικές, φιλοσοφικές και κοινωνικές διαστάσεις, αποτελεί την πρώτη από τις μεγάλες μυθιστορηματικές συνθέσεις του Ρώσου συγγραφέα, με τον κεντρικό της ήρωα, τον νεαρό δολοφόνο Ρασκόλνικοφ, να κυριεύεται από τις Ερινύες, παλινδρομώντας ανάμεσα στο ορθό και το άδικο, το παράλογο και τη λογική. Μπορεί στα νιάτα του ο Ντοστογιέφσκι να πέρασε μια σύντομη περίοδο αθεϊσμού, αλλά όταν καταδικάστηκε σε καταναγκαστικά έργα στη Σιβηρία για ένα ασήμαντο πολιτικό αδίκημα, οι πεποιθήσεις του άλλαξαν. Τα δεινά που υπέστη και η στενή του επαφή με τον απλό λαό, τον έπεισαν για την αναγκαιότητα της πίστης. Να πώς σχολίαζε ο ίδιος το νόημα του έργου του: «Εδώ, αναπτύσσεται η συνολική ψυχολογική διαδικασία του εγκλήματος. Ο δολοφόνος βασανίζεται από άλυτα προβλήματα και απρόσμενα συναισθήματα. Θείοι και ανθρώπινοι νόμοι ζητούν να τους καταβληθεί το οφειλόμενο αντίτιμο. Και, στο τέλος, αναγκάζεται να παραδοθεί, ούτως ώστε, παρότι ίσως πεθάνει στη φυλακή, να μπορεί να χαρεί τη συντροφιά των άλλων ανθρώπινων πλασμάτων. Τον οδηγεί σ' αυτό η αίσθηση ότι απομονώθηκε από την υπόλοιπη ανθρωπότητα». Ο Ντοστογιέφσκι εμπνεύστηκε το «Εγκλημα και τιμωρία» από ένα αληθινό περιστατικό. Στα μέσα της δεκαετίας του 1860, ένας φοιτητής είχε δολοφονήσει έναν γέροντα με κίνητρα παρόμοια με του Ρασκόλνικοφ. Ο τελευταίος παρουσιάζεται στο βιβλίο ως ένας απελπισμένος νέος, διωγμένος από το πανεπιστήμιο, ταπεινής καταγωγής, ο οποίος σκοτώνει μια γριά τοκογλύφο που κανείς δεν πρόκειται να πενθήσει, θεωρώντας ότι θα λύσει τα οικονομικά του προβλήματα απαλλάσσοντας και την κοινωνία από ένα άχρηστο μέλος της. Ο Ρασκόλνικοφ πείθει τον εαυτό του ότι έχει δικαίωμα να σκοτώσει, εάν με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζει μια δυνατότητα να εκπληρώσει τον προορισμό του... Φαινομενικά, ο Ρώσος συγγραφέας μιλούσε για τα προβλήματα των νέων αλλά, όπως σημειώνει ο Κωστής Παπαγιώργης στη μελέτη του «Ντοστογιέφσκι», «στην ουσία πλαγιοκοπούσε τη δεσπόζουσα επαναστατική ιδεολογία της εποχής. Χρησιμοποιώντας τον φόνο σε όλες του τις διαστάσεις -από τη ρεαλιστική περιγραφή μέχρι την αστυνομική έρευνα και τη συντριβή- είχε τη μείζονα ευκαιρία να απαντήσει στα κηρύγματα των αντιπάλων δείχνοντας το εσωτερικό δράμα της ιντελιγκέντσια». Δεξιοτέχνης του υποσυνείδητου σε μια εποχή που ο όρος αυτός δεν είχε ακόμα επινοηθεί, ο Ντοστογιέφσκι θέτει τον Ρασκόλνικοφ σε οριακές συνθήκες, κι εστιάζοντας στον εσωτερικό του κόσμο φτάνει ώς τα μύχια της ψυχής του. Το ζωτικό κέντρο του μυθιστορήματός του, άλλωστε, δεν είναι η περιγραφή της αθλιότητας που έβλεπε ο συγγραφέας γύρω του, αλλά η συνείδηση του ήρωα και η ενοχή της.

Όλοι οι ήρωες του έργου -ο δαιμονικός Ρασκόλνικοβ, ο τραγικός Μαρμελάντοβ, η μαρτυρική Σόνια, η βασανισμένη Πουλχερία Αλεξάντροβνα, ο σατανικός Πορφύρης Πετρόβιτς, η υπέροχη Ντούνια Ρομάνοβνα, ο λάγνος Σβιντριγκάιλοβ-, όλοι τους διαχρονικοί ανθρώπινοι τύποι, ζωντανεύουν στις σελίδες του βιβλίου και στέκονται μπροστά μας, είτε έξαλλοι είτε θλιμμένοι είτε σαρκαστικοί• η παρουσία τους δε μας εγκαταλείπει ποτέ, όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει από την πρώτη γνωριμία μας μαζί τους.

Για το ραδιόφωνο: Χρονολογία Ηχογράφησης, 12 Οκτωβρίου 1966 (ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ) ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΒΑΣΤΙΚΟΓΛΟΥ, ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΕΥΘΥΜΙΑΤΟΥ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ, ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΑΡΟΥ ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ, Ακούγονται οι ηθοποιοί: ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΒΡΑΝΑΣ, ΑΓΓΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ΜΙΜΗΣ ΧΡΥΣΟΜΑΛΛΗΣ, ΕΙΡΗΝΗ ΠΑΥΛΟΥ, ΑΛΕΚΟΣ ΟΥΔΙΝΟΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΑ-ΤΖΙΑ ΝΑΣΙΩΤΟΥ, ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΠΕΜΠΕΔΕΛΗ, ΑΘΗΝΑ ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΣΟΥΡΑΣ, ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ, ΖΩΡΑΣ ΤΣΑΠΕΛΗΣ, ΝΤΙΝΟΣ ΔΟΥΛΓΕΡΑΚΗΣ, ΡΕΝΑ ΧΡΙΣΤΑΚΗ, ΒΥΡΩΝ ΣΕΡΡΗΣ, ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΡΑΠΤΗΣ, ΣΤΡΑΤΟΣ ΠΑΧΗΣ, ΝΤΙΝΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΩΓΛΕΡΗΣ, ΒΑΣΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΔΗΣ, ΤΙΤΙΚΑ ΝΙΚΗΦΟΡΑΚΗ, ΑΛΕΞΗΣ ΜΙΓΚΑΣ, ΑΛΕΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΟΣ 

ΕΝΑΣ ΠΑΙΚΤΗΣ ΤΟΥ ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

игрок -  Фёдор Михайлович Достоевский

Κάτω από την πίεση των πιστωτών του, Ο Ντοστογιέφσκι όφειλε ως την 1η Νοεμβρίου 1866 να παρουσιάσει ένα νέο μυθιστόρημα το οποίο θα συμπεριλαμβανόταν στα Άπαντά του, που θα εκδίδονταν από τον εκδότη Στελόφσκι. Στην περίπτωση μη τήρησης της συμφωνίας αυτής, το σύνολο των πνευματικών δικαιωμάτων των προγενέστερων και μεταγενέστερων έργων του θα περιέρχονταν στον εκδότη του για δέκα χρόνια. Αυτό το γεγονός ανάγκασε τον Ντοστογιέφσκι να διακόψει τη δουλειά του πάνω στο Έγκλημα και τιμωρία και να υπαγορεύει μέσα σ 'ένα μήνα τον Παίκτη στην ειδικά προσκεκλημένη στενογράφο Άννα Γκριγκόριεβνα Σνίτκινα, η οποία έγινε αργότερα η δεύτερη γυναίκα του.

Το έργο είχε ως αρχικό τίτλο Ρουλέτενμπουργκ αλλά άλλαξε ύστερα από την απόφαση του εκδότη για ένα πιο Ρωσικό τίτλο.

Το Ρουλέτενμπουργκ, φανταστική πόλη της Γερμανίας, Ρώσοι και Πολωνοί εμιγκρέδες, ευγενείς και απατεώνες, που η μοίρα τους γυρίζει στους ρυθμούς της ρουλέτας. Ο δάσκαλος Αλεξέι Ιβάνοβιτς, κεντρικός ήρωας και αφηγητής του βιβλίου. Το ακόρεστο πάθος του για το παιχνίδι και ο τυραννικός έρωτάς του για την Πολίνα Αλεξάντροβνα με τον περίπλοκο και αντιφατικό χαρακτήρα. Ένας απόστρατος Ρώσος στρατηγός, ξεπεσμένος μεγαλογαιοκτήμονας, καταχρεωμένος στον Γάλλο τοκογλύφο Ντε Γκριέ κι ερωτευμένος με μια μοιραία γυναίκα, τη μαμζέλ Μπλανς. Μια εκκεντρική γριά θεία που όχι μόνο δεν κάνει το χατίρι των επίδοξων κληρονόμων της να πεθάνει, αλλά χάνει όλη σχεδόν την περιουσία της στο καζίνο.

Αυτοί είναι οι βασικοί ήρωες του Παίκτη, ενός βιβλίου που ο Ντοστογιέφκσι, ο μεγαλύτερος ίσως μυθιστοριογράφος όλων των εποχών, έγραψε μέσα σε 26 μέρες. Σ' αυτό το έργο με τα αυτοβιογραφικά στοιχεία (την τρέλα για το παιχνίδι, τον χωρίς ανταπόκριση έρωτα) ο συγγραφέας βάζει τους ήρωές του να στροβιλίζονται μέσα στην εποχή τους και μες στα πάθη τους, καθένας στη δική του κόλαση, και μας προσφέρει μια συγκλονιστική ανατομία της κοινωνικής και ηθικής συμπεριφοράς τους.

Για το ραδιόφωνο

Παίζουν οι ηθοποιοί: Χρήστος Δοξαράς, Ελση Δοξακοπούλου, Δημήτρης Μαλαβέτας, Βαγγέλης Καζάν, Ματίνα Καρρά, Γιώργος Τζώρτζης, Μάκης Ρευματάς, Μάρω Κοντού, Νίκος Παπαναστασίου, Αλέκα Παίζη, Λουκιανός Ροζάν.

 

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΣΑΡΤΡ

Αγαπητοί φίλοι του Θεάτρου στο Ραδιόφωνο, γεια σας.

 Ο εξαίρετος φίλος και πανάξιοςσυνεργάτης  του blog nikolaskoul, αποφάσισε να μας "τρελάνει", τραβώντας συνεχώς άσους από το μανίκι του. Έτσι μας έκανε δώρο άλλα τέσσερα θεατρικά έργα από το μάλλον ζάμπλουτο αρχείο του. Θα μας επιτρέψει ωστόσο να αναρτήσουμε σήμερα δύο από αυτά -του Ζαν Πολ Σαρτρ-, που σαν συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης λειτουργούν ως αφιέρωμα στον μεγάλο Γάλλο φιλόσοφο. Nikolaskoul είσαι άπαιχτος!

Η αξιοσέβαστη πόρνη του Ζαν Πωλ Σαρτρ

Η Αξιοσέβαστη Πόρνη είναι ένα σύντομο θεατρικό έργο του Jean-Paul Sartre γραμμένο το 1946. Παρουσιάζει την ιστορία μιας πόρνης, σε μια ανήσυχη περίοδο της αμερικανικής ιστορίας, μια εποχή έντονων φυλετικών διακρίσεων. 

Το μονόπρακτο πραγματεύεται την απώλεια της ελευθερίας μέσα σε έναν σκληρό κόσμο, ένα θέμα που κυριαρχεί στη λογοτεχνική σταδιοδρομία του Sartre.

Αξιοσέβαστο γύναιο

 

«Κεκλεισμένων των Θυρών» του Ζαν Πωλ Σαρτρ (θεατρική ενσάρκωση του περίφημου δοκιμίου του «Το Είναι και το Μηδέν»),

«Η ζωή ξεκινά από την άλλη πλευρά της απελπισίας»
«Η ζωή δεν έχει κανένα νόημα εκτός αν της δώσουμε εμείς ένα»
J. P. Sartre «Κόλαση είναι οι άλλοι»: από το ρόλο του Γκαρσέν

Ο Γκαρσέν, δημοσιογράφος και διανοούμενος, η Ινές, μια ομοφυλόφιλη ταχυδρομική υπάλληλος και η Εστέλ, μια όμορφη μεγαλοαστή βρίσκονται κλεισμένοι σ’ ένα χώρο όπου δεν υπάρχουν παράθυρα, το φως δεν σβήνει ποτέ και ο ύπνος δεν τους κλείνει ποτέ τα βλέφαρα… Μια «δίκη» πρόκειται να εξελιχθεί αλλά ποιο είναι το έγκλημα και ποια η τιμωρία;

Το «Κεκλεισμένων των Θυρών» θεωρείται η θεατρική ενσάρκωση του περίφημου δοκιμίου του Σαρτρ «Το Είναι και το Μηδέν». Ο Σαρτρ χρησιμοποιεί τις αλληλεπιδράσεις τριών ανθρώπων που βρίσκονται έγκλειστοι σε ένα δωμάτιο στην κόλαση, ως μία αλληγορία όχι του θανάτου, αλλά της ίδιας της ζωής. Η πασίγνωστη πια ατάκα του Γκαρσέν «Κόλαση είναι οι άλλοι» προς το τέλος του έργου, συνοψίζει τη δοκιμασία τους και εκφράζει περιεκτικά κάποιες βασικές πτυχές της σαρτρικής φιλοσοφίας.

Κεκλεισμένων των θυρών

 

ΕΝΑ ΜΑΚΑΒΡΙΟ ΠΑΡΤΙ ΤΟΥ Patrick Hamilton

Rope - 1929

Ένα μακάβριο πάρτι γύρω από ένα πτώμα κλεισμένο σε ένα μπαούλο. Μια θηλιά που διαχωρίζει το φαίνεσθαι από το είναι, την αθωότητα από την ενοχή, το έγκλημα από την τιμωρία, τη σιωπή από την έκρηξη.

Δεν πρόκειται για μια αστυνομική ιστορία που μας βάζει το αίνιγμα "ποιός σκότωσε;". Ανήκει στην κατηγορία των έργων, με αγωνία και suspense, που οι Άγγλοι γεννήτορες τους τα ονομάζουν θρίλερ. Δημοφιλές έργο, λόγω της μεταφορά του στον κινηματογράφο το 1948, από τον μετρ των ψυχολογικών θρίλερ Alfred Hitchcock "Rope" (Η "Θηλιά").

Στην Ελλάδα πρωτοπαρουσιάστηκε το 1998, στο θέατρο "Χώρα".

Υπόθεση: Για να απολαύσουν την ηδονή της εμπειρίας του φόνου δύο νεαροί στραγγαλίζουν έναν συμμαθητή τους κρύβοντας το πτώμα μέσα σε ένα μπαούλο. Την ίδια μέρα διοργανώνουν ένα πάρτι. Καλεσμένοι είναι ο πατέρας του θύματος, η αρραβωνιαστικιά του, ο πρώην φίλος της και ένας παλιός καθηγητής τους, την ευφυΐα του οποίου θαυμάζουν και θέλουν να προκαλέσουν... Η ΘΗΛΙΑ ΘΑ ΚΛΕΙΣΕΙ .....

ΠΑΙΖΟΥΝ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΠΟΥ ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΙ:Κωστής Λειβαδέας, Ορφέας Ζάχος, Γιάννης Κώστογλου, Δημήτρης Κουκής, Μίμης Χρυσομάλλης, Ξένια Καλογεροπούλου, Θόδωρος Εξαρχος, Ντόρα Βολανάκη, Σταύρος Ξενίδης

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ντόρα Βολανάκη
ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ράνια Βισβάρδη
ΡΑΔΙΟΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Κωστής Λειβαδέας

Ηχογράφηση 17 Νοεμβρίου 1977 (Πρώτη εκπομπή 25 Ιανουαρίου 1978)

Ο Patrick Hamilton (1904-1962) γεννήθηκε στο Sussex της Αγγλίας. Το πρώτο του μυθιστόρημα, "Δευτέρα πρωί", εκδόθηκε το 1925, όταν ο Χάμιλτον ήταν μόλις 21 χρονών. Με την έκδοση του βιβλίου του "Η καμπάνα του μεσονυκτίου" καθιερώθηκε στους λογοτεχνικούς κύκλους, ως ένας από τους πιο ταλαντούχους και πολλά υποσχόμενους συγγραφείς της γενιάς του.

Το πρώτο του θεατρικό έργο που ανεβαίνει στην Αγγλία είναι το "Rope". Το έργο, του έφερε άμεση οικονομική επιτυχία και αναγνώριση από την διανόηση και το κοινό, γεγονός που δεν συνοδεύτηκε και από προσωπική ευτυχία. Η δυστυχία και η απόγνωση μαζί με την προσωπική του θεώρηση πάνω στον μαρξισμό, είναι τα νέα στοιχεία που θα εμπλουτίσουν τα έργα του. Έχοντας ζήσει ένα διάστημα με μια πόρνη, η οποία τον είχε μυήσει στη θλιβερή ζωή του υποκόσμου του Λονδίνου, το 1930 θα κάνει έναν αποτυχημένο γάμο. Το 1932 θα τραυματιστεί σοβαρά από έναν μοτοσικλετιστή. Κουτσός, παράλυτος στο αριστερό χέρι και με παραμορφωτικές ουλές στο πρόσωπο θα βρει καταφύγιο στο ποτό.

Με το "Φως γκαζιού" που πρωτοπαίχτηκε το 1938, καθιερώνεται παγκόσμια σαν συγγραφέας μελοδραματικών θρίλερ. Θα ακολουθήσει μια σειρά μυθιστορημάτων, που γνώρισαν επίσης μεγάλη επιτυχία, χωρίς όμως να σταματήσουν την πτώση του συγγραφέα, στην απομόνωση, την αρρώστια και την κατάθλιψη. Πέθανε το 1962.

*"Το Φως του Γκαζιού" (Gaslight), είναι το πιο πολυπαιγμένο έργο στην ελληνική σκηνή.

Ευχαριστούμε τον Γιάννη Χ από την Θεσ/κη τόσο για το έργο όσο και για το κείμενο.

ΕΞΙ ΕΥΘΥΜΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΤΣΙΦΟΡΟΥ

Αν η θάλασσα ήταν πιο ρηχή.

Το σπιτικό Βαρέλι.

Έγκλημα και τιμωρία.

Το κόλπο με το ούζο.

Περί ιατρικών συμβουλών.

Ξένιος Ζεύς.

Διαβάζει ο Κώστας Ρηγόπουλος (22 Νοεμβρίου 1930 - 14 Ιανουαρίου 2001).
Στον ήχο ο Νίκος Μορτάκης.

Επιμέλεια Σιδερής Πρίντεζης